Het dalletje bij het Spookmeer

Vlak bij het Spookmeer, ten zuiden ervan, ligt een onopvallend dalletje. Een bijna niet te ontdekken zandpad leidt je naar dit mooie stille plekje. Het ligt ingeklemd tussen een paar dekzandruggen en de randen van de bossen van Rabbinge. Dal is een heel groot woord voor dit paradijsje, zelfs met het woord dalletje zeg ik nog te veel. Niemendalletje staat voor weinig verhullend of niets voorstellend, maar daar doe ik deze laagte ook weer mee tekort. Misschien is niemanddalletje een beter woord, aangezien lang niet iedereen de locatie weet te vinden. Echter, als je wat blijft rondneuzen en je ogen goed de kost geeft is er veel te ontdekken.

De bessen van de kraaiheide zijn gezond, maar niet erg lekker.

Drie soorten heide 

Het dalletje is bezig dicht te groeien, later daar meer over, maar de heide die er nog is moet je toch even goed bekijken, want op een kleine oppervlakte, soms op minder dan 1 vierkante meter, komen drie soorten voor: struikheide, dopheide en kraaiheide. Lavendelheide zou er een prachtig kwartet van kunnen maken, maar helaas, die staat er niet. Het leuke aan deze heidesoorten is, dat ze alle drie op een verschillend tijdstip bloeien. Kraaiheide is het vroegst, die bloeit ( heel onopvallend) in april en mei. Daarna, in de volle zomer kleuren de paarse belletjes van de dopheide en in de tweede helft van augustus rondt de struikheide het feest af. Over discriminatie gesproken: het is de struikheide die er met alle eer en glorie vandoor gaat. Berichten in de media, prachtige filmpjes op YouTube, het gaat allemaal over de paarse pracht van de struikheide. De minderheidsgroepen dop-en kraaiheide krijgen nauwelijks aandacht .

vuilboom

Boomsoorten 

Zoals eerder opgemerkt, het dalletje groeit dicht. Bomen en struiken zijn bezig om de macht in het gebiedje over te nemen. Dat kan ook bijna niet anders, een open heideveldje midden in het bos wordt het hele jaar door gebombardeerd met zaailingen van allerlei bomen en struiken, zaden die door de wind of door vogels en zoogdieren worden verspreid. Nu we gezien hebben, dat er drie soorten heide in het terreintje voorkomen, is het ook wel aardig om naar de boomsoorten te kijken. En ook hier is het resultaat best aardig: negen soorten kom ik tegen: vuilboom, Hollandse eik, Amerikaanse eik, Amerikaanse vogelkers, grove den, berk, krentenboom, hulst en jeneverbes, al staat de  laatst genoemde soort er als een treurwilg bij.

Door successie verandert het dal langzaam in een bos

Successie

Veel heide hebben we niet meer in ons land, nog maar een fractie van wat er ooit was. Heide is cultuurlandschap. Zonder ingrijpen van de mens verandert het langzaam in bos.

Vrijwilligers verwijderen opslag uit de heide

Dat proces heet successie. De ene vegetatie neemt het van de andere over, totdat er een eindstadium (bos) ontstaat, dat niet meer verandert. Heide is voor natuurbeheerders lastige natuur. Erg bewerkelijk en arbeidsintensief. ( schaapskudde, opslag verwijderen, plaggen) Soms vraag ik me af, waarom veel nieuwe natuur zich moet ontwikkelen tot een open vlakte met alleen maar heide. Het is de weg met de meeste weerstand. Mijn voorkeur gaat uit naar heide afgewisseld met bosjes, boomgroepen en struwelen van braam, sleedoorn en meidoorn. Het half open landschap.

Om weer terug te komen op het Spookmeerdalletje, het groeit dus dicht. De natuur van Rabbinge is eigendom en in beheer bij Het Drentse Landschap. Het dalletjes dus ook. Het DL wil graag dat het terreintje open blijft en dat de heide zich verder kan ontwikkelen. De vraag blijft dan over: wie gaat dat doen ? Wie gaat hier steken, zagen, snoeien,knippen en slepen ?

Vrijwilligerswerk

Het Drentse Landschap beheert in de provincie meer dan 9100 ha natuur ( waarvan 1700 ha heide) en zou zonder de 400 vrijwilligers in de problemen komen. Op veel plekken in de provincie zijn werkgroepen actief. In Overijssel is het niet anders.

aanleg zandplekken voor insecten

In het najaar van 2019 is vanuit de natuurwerkgroep de Reest de Werkgroep Rabbingerveld opgericht. De acht vrijwilligers komen een middag in de week bij elkaar en zijn actief op het Rabbingerveld. Op dit meer dan 30 ha grote natuurgebied wordt opslag verwijderd, zandplekken voor insecten gecreëerd, takkenrillen aangelegd, struweel geplant en nog veel meer. Mooi en gezond werk ! De werkgroep heeft zich aangesloten bij Het Drentse Landschap en gaat in het komende werkseizoen op vier locaties aan de slag. Eén van de werkplekken is………………. het niemendalletje ! Dat moet weer open terrein worden.  Een hele klus!  In het komende voorjaar vertel ik over het resultaat.

Drie heidesoorten bij elkaar: A dopheide B struikheide C kraaiheide

Nieuwe kansen voor de heide 

Op De Wildenberg (eigendom van Het Drents Landschap) is een aantal jaren geleden een deel van de heide geplagd. De ontstane zandvlakte biedt heide weer nieuwe levenskansen. In de bodem is vaak nog kiemkrachtig zaad aanwezig. Na een paar jaar kan de heide zich op zo’n plek weer herstellen. Nu zijn het niet alleen jonge heideplantjes die terugkomen. Sterker nog, het zijn in de eerste jaren vooral hele andere planten die van de aangeboden kansen profiteren

Overlevingsdrang 

Dat zijn de verkenners, de pioniers die weinig eisen stellen aan hun milieu en aangepast zijn om snel te groeien en te zaaien voordat ze weer verdwijnen door de komst van andere planten. Bij het woord pionier denk je al gauw aan iemand, die op zoek naar avontuur landen binnentrekt waar nog niemand geweest is en zich daar dan vestigt. Iemand moet toch de eerste zijn! Deze verkenners moesten wel beschikken over karaktereigenschappen als overlevingsdrang en doorzettingsvermogen. Er veel eisen zullen ze niet gehad hebben!

Goed gekozen

Het woord pioniersplant of pioniersvegetatie is goed gekozen. Deze planten vestigen zich op maagdelijke grond. Ze komen er als eersten en zullen ooit verdrongen worden door andere soorten. Het zijn planten die zonder enige beschutting moeten zien te overleven. Erg veel voedsel hebben ze op de geplagde heide niet tot hun beschikking. Het gele zand bevat maar weinig voedingsstoffen en erg vochtig is de zandbodem ook niet altijd. De temperaturen kunnen op warme zomerdagen extreem hoog zijn. En toch redden ze het, vaak door snelle groei die vaak te danken is aan een wijd vertakt wortelstelsel. Planten met een sterk karakter. Doorzetters zijn het! De tijd die ze hebben is relatief kort. Als ze afsterven en een beetje humus vormen in de voedselarme bodem, graven ze hun eigen graf. De wat rijkere bodem biedt nu mogelijkheden voor soorten die wat meer eisen stellen aan hun leefomgeving. De pioniers verdwijnen dan en worden opgevolgd door andere grotere soorten. Dit proces heet successie en het eindstadium is bos.

Soortenrijk

Voorbeelden van pioniers die je op geplagde heide kunt aantreffen zijn uiteraard de kleine plantjes van dopheide en struikheide, maar ook zonnedauw, moeraswolfsklauw, tormentil, braam,zuring, zeggensoorten, verschillende soorten mossen en vooral zaailingen van de berk. Over een paar jaar zijn alleen de heidesoorten nog over. En als die niet worden beheerd, zullen ook die uiteindelijk verdwijnen. De meeste natuurbeschermers laten het zover niet komen. De heide wordt tegenwoordig vaak begraasd. Als het geen schapen zijn, dan zeker Schotse Hooglanders of andere grote grazers. En vergeet vooral de vrijwilligers niet! Die verwijderen opslag van de heide of plaggen op plekken waar de heide verdwenen is.

successie: heide verandert in berkenbos