Vooral in de benedenloop van het Reestdal is er in het verleden meer sprake geweest van welvaart dan in de bovenloop. De boerderijen tussen IJhorst en Meppel zijn er indrukwekkender, er liggen een paar prachtige landgoederen en in 12de eeuw werd vlak bij De Wijk een klooster gesticht. In dit interview vertelt Albert Dragt over de invloed  van het klooster van Dickninge op het Reestdal  en over het landgoed de Havixhorst, dat jarenlang eigendom was van de familie de Vos van Steenwijk. En het kerkje van IJhorst komt ter sprake.

“Het Reestdal is nogal laat bewoond. Pas rond 1100 is er sprake van bewoning. Er zijn wel voorwerpen gevonden uit de tijd van ongeveer 3000 tot 500 jaar voor Christus, maar het gaat hier niet om vaste bewoning. Op Nolde zijn nog grafheuvels, daar zijn ook veel vuurstenen bijltjes in het land gevonden, net als op de Pieperij. Men denkt toch dat het trekkende jagers geweest zijn. De vondsten uit die tijd zijn nog te zien in het Drents Museum in Assen.

Dickninge
Rond 1140 schijnt er op Dickninge al een klooster gestaan te hebben .De kloosterlingen zijn heel belangrijk voor de ontwikkeling van het Reestdal geweest. Het klooster van Dickninge heeft veel mee gemaakt. Het is vaak geplunderd. De kloosterlingen vluchtten dan naar Hasselt of Zwolle. Dickninge was een dubbelklooster, het was eigenlijk gelegen in Ruinen. Maar Ruinen werd te druk, de kloosterlingen hadden behoefte aan rust en ruimte en daarom vroegen ze aan de bisschop van Utrecht of ze konden worden overgeplaatst Officieel gebeurde dit in 1325. De mannen en vrouwen in het klooster leefden streng gescheiden. Het klooster had op veel plaatsen langs de Reest bezittingen. Het Reestdal was in die tijd een moerassig gebied.
Het was nogal ontoegankelijk. Dat is ook de reden waarom het zo laat bewoond werd. Men beweert dat de Reest in de vroege Middeleeuwen geen stromende rivier geweest is. Er was sprake van een groot moerasgebied van Hardenberg tot Zwartsluis aan toe. Het water verplaatste zich via dat moeras. Achter de Havixhorst, op de Schiphorst, liggen dekzandruggen door het Reestdal heen. Het water werd door die zandruggen opgestuwd.

Men beweert dat de monniken van Dickninge die zandwallen doorgestoken hebben. Ze hadden wel al bouwland op die dekzandruggen, maar ze wilden ook weiland hebben. Hiervoor hadden ze vochtig land nodig. Er was geen overgang tussen het moeras en de essen op de zandruggen.
Door het doorsteken van de dekzandruggen ging het water sneller stromen. Er ontstonden oeverlanden. Een soort uiterwaarden, die ‘s winters onder water liepen.
 
 Het klooster Dickninge heeft jaren bestaan. Het heeft ook mooie dingen achtergelaten. Een kloostertuin met een hele mooie flora. Deze flora wordt ook wel stinzenflora genoemd. Stins betekent stenen huis. Mensen die vroeger een stenen huis hadden waren rijk. Ze wilden vaak andere planten in de tuin hebben dan de doorsneeburger. Men haalde dan planten uit Zuid-Europa, het waren vaak bolgewassen die dan in de tuin werden geplant. De kloosterlingen deden dat ook, alleen ging het ze niet om de bloemen, maar om de medicijnen die ze er van wilden maken.

Zo wordt de holwortel ook wel kloosterkruid genoemd. Als je het in De Wijk hebt over kloosterkruid, dan weten ze wel waar je het over hebt, maar de naam holwortel kennen ze minder goed. De holwortel is een plant waar Dickninge bekend van is. Hier staat de grootste populatie holwortels van het hele land, maar er staat ook adderwortel, daslook, aronskelk,muskuskruid en nog veel meer planten waar je zo aan voorbij loopt als je ze niet kent. De holwortel wil niet overal groeien. Hij heeft speciale grond nodig. De grond op Dickninge is een beetje lemig, wat kleiachtig. De Havixhorst ligt er vlak naast en daar heb je die flora niet.
 
 
Het klooster heeft tot in de 18de eeuw zijn stempel op het Reestdal gedrukt. In 1783 stond de toren van Dickninge er nog. Die is door de bliksem getroffen. De kapel raakte steeds meer in verval en de laatste kloosterlingen vertrokken richting Hasselt. In 1796 werden restanten van het klooster verkocht aan de baron de Vos van Steenwijk. Die heeft alles opgeruimd en in 1813 het gebouw neergezet, dat er nu nog staat. Het enige dat er nog van het klooster is overgebleven is de ijskelder. Die is nu helemaal gerestaureerd en  zit nu vol met vleermuizen.
Nu is het landgoed van mevrouw Roëll. Zij woont in het tolhuisje aan de rand van het landgoed. Het huis Dickninge is verbouwd en er zijn vier appartementen in gemaakt. De gemeente De Wijk heeft ooit plannen gehad om er een gemeentehuis van te maken, maar dat is niet doorgegaan. Het was er wel een mooie plek voor geweest. Vroeger had het landgoed ook veel boerderijen in bezit. Die zijn allemaal verkocht.

Op het landgoed, vlak bij het huis, staat ook nog een hele grote boerderij met twee hele grote baanders erin. Het gebouw valt niet  op. Landgoed Dickninge heeft tussen het landhuis en het tolhuis een hele mooie  grote es. En aan één van de lanen staat nog een prachtige monumentale boerderij. Een paar jaar geleden is op het landgoed vreselijk gekapt. Veel kapitale historische bomen zijn toen weggehaald. Dat was jammer en ook onnodig.
Tot 1960 is er op het landgoed nog tol geheven. Jan Stapel was er toen tolgaarder. De weg die over Dickninge loopt was een particuliere weg. Als je van Halfweg kwam kon je voor het tolhuis linksaf, de oude Staphorsterweg op, maar je kon ook over het landgoed. Je moest dan wel tol betalen. Achter het ziekenhuis van Meppel aan de Reggersweg was ook een tolhuis.
Aan de gevel is het tolbord nog te zien. De weg over Dickninge was een deel van de route naar Ruinen. De postkoets ging er ook langs. Halfweg lag tussen Zwolle en Ruinen en dat was dus halfweg de route. Bij het Vergulde Ros werden de paarden gewisseld of ze hielden er even rust.
De Havixhorst
Van landgoed Dickninge is het niet ver naar de Havixhorst. Zo rond 1435 werd de Havixhorst al ergens genoemd. De familie van den Clooster woonde daar. Rond 1685 werd het landgoed verkocht aan de familie de Vos van Steenwijk. In De Wijk woont nog steeds een de Vos van Steenwijk. De leden van de familie de Vos van Steenwijk liggen begraven op het kerkhof van IJhorst. In 1743 is een  jonge de Vos van Steenwijk getrouwd met een barones, dat was Geertruida Agnes van Isselmuden tot Rollecate. Men beweert, dat de Havixhorst in die tijd in verval is geraakt en toen is afgebroken.
 
 Het is toen opnieuw opgebouwd en in 1753 stond er een nieuw gebouw, dat er nog steeds staat. Waarschijnlijk is het gebouw toen iets naar voren geplaatst, eerder had het gebouw een andere vorm, het was een grote boerderij met een trapgevel. Er werd ook een baroktuin aangelegd. Boven de hoofdingang hangt nog steeds het alliantiewapen van de geslachten de Vos van Steenwijk en van Isselmuden.

Er staan twee vossen in en een gans. De betekenis ervan ken ik niet. Er is ook niemand die me dat kan vertellen. De familie heeft er tot 1937 gewoond. De laatste baron de Vos van Steenwijk die er woonde, had geen kinderen, dat was jonkheer Reint. Hij heeft heel veel gedaan voor De Wijk, hij reed altijd met paard en wagen door het dorp. Men noemde hem hier de jonker. Het was een echte paardenman. Ik heb ook wel eens gehoord, dat hij in het circus heeft gewerkt.
 
 
Uiteindelijk werd het landgoed verkocht aan de familie Daniëls uit Wageningen. Na de oorlog hebben er vluchtelingen in gezeten, er hebben demente bejaarden ingewoond .De familie Daniëls heeft het in 1981 verkocht aan Het Drents Landschap. Het Landschap heeft het gebouw gerestaureerd en er is een hotel-restaurant ingekomen. In 1999 is het koetshuis opgeknapt. Ze hebben de oude fundamenten nog weer kunnen traceren en die hebben ze weer gebruikt. Het landgoed is nog mooi bewaard gebleven, er zitten bijvoorbeeld nog hele mooie houtwallen in. Het landschap vind ik interessanter dan dat van Dickninge. Tussen Dickninge en de Havixhorst zijn veel  houtwallen verdwenen.
IJhorst

Over het kerkje van IJhorst bestaat nog steeds een soort tweestrijd. Het gaat dan om twee jaartallen; 1236 en 1292. Men zegt dat het kerkje op Oud-Avereest in 1290 is gesticht en die van IJhorst in 1236. Anderen beweren dat het andersom is. Ik weet het ook niet en ik vind het ook niet zo belangrijk.Ik zeg altijd dat het kerkje van IJhorst gesticht is in 1290. Zeker is wel dat er pas een kerkje gebouwd mocht worden als er al sprake van bewoning was, dus IJhorst en Oud-Avereest zijn veel ouder dan de twee jaartallen aangeven. De bisschop van Utrecht gaf dan toestemming om een kerkje te mogen bouwen. IJhorst is van oorsprong een esgehucht.
Er staat ook een huis met de naam IJhorst. IJhorst is afgeleid van Ive (IJ), dat is een taxus en hoogte(horst), het betekent dus taxus op een hoogte. Ivenhorst of IJhorst. De kerk van IJhorst heeft geen toren, maar wel een klokkenstoel. Klokkenstoelen kom je in deze regio niet veel tegen. In Wanneperveen staat er ook één en in de provincie Friesland veel meer, maar hier in de buurt niet. Het was vroeger een gebrek aan geld. De toren was dan te duur, dus bouwde men een klokkenstoel. De kerk van IJhorst is een heel mooi oud kerkje. In het middenpad voor de preekstoel liggen de abten van klooster Dickninge begraven. En buiten een speciale plek voor de familie de Vos van Steenwijk.

Zoals eerder vermeld, is het Reestdal pas in de Middeleeuwen bewoond geraakt. Het is daarom ook niet zo vreemd, dat pas in de 14e eeuw in een geschrift melding wordt gemaakt van een havezathe (stenen boerderij) met de naam ”Havehorst”. De naam is wel te verklaren. Het woord “have” betekent bezit en met “horst” wordt een hoogte in het landschap bedoeld. Er waren meer hoge plekken die in de regio eindigden op “horst”: IJhorst, Lankhorst, Werkhorst zijn daar voorbeelden van. De boeren die zich vestigden op de hoog gelegen zandkoppen zochten een veilige en droge plek om er te wonen. In de winter was het stroomgebied van de Reest een grote watervlakte, wat overigens achter de Havixhorst in natte maanden nog vaak het geval is. De boerderij bleek succesvol en ontwikkelde zich tot havezathe. Het bedrijf was eigendom van de familie van den Clooster. Johan van den Clooster behoorde in de 15e eeuw tot de belangrijkste van de Drentse edelen en vertegenwoordigde vaak het Drentse Ridderschap. Dan ben je wel iemand. De havezathe, die inmiddels als “Havixhorst” bekend stond bleef lange tijd in het bezit van de familie van den Clooster,maar in 1659 kwam hieraan een eind. Het landgoed werd eigendom van Johan de Vos van Steenwijk. Deze familie gebruikte de Havixhorst vaak als zomerverblijf. Aan het begin van de 18e eeuw werd het bezit verhuurd. Een oude prent uit 1732 laat een rechthoekig huis met zadeldak en bijgebouwen zien, een voor die tijd al indrukwekkend gebouwencomplex. Jan Arend Godert de Vos van Steenwijk liet in 1753 het huis verbouwen (na een brand in 1736), waarbij de Havixhorst z’n huidige vorm kreeg.

Het huidige gebouw is dus meer dan 250 jaar oud. Aan de voorgevel hangt nog steeds het alliantiewapen van Jan Arend de Vos van Steenwijk en zijn vrouw Geertruid Agnes van Isselmuiden. In 1962 verkopen erfgenamen van de familie de Vos van Steenwijk het landgoed aan een familie uit Wageningen. Het landhuis krijgt dan in korte tijd meerdere bestemmingen. Zo wordt het een periode gebruikt als verzorgingstehuis voor demente bejaarden, heeft het gediend als vakantieverblijf en werd het zelfs nog opvangcentrum voor Vietnamese bootvluchtelingen. Voor een historisch pand is dit natuurlijk funest. Toen Stichting Het Drentse Landschap in 1981 het landhuis met daarbij 100 ha grond kocht, was het landgoed in verval. Inmiddels zijn we 28 jaar verder en treffen we nu een toplocatie aan met een prachtig gerestaureerd hotel-restaurant liggend in een oud boerenlandschap met bossen,houtsingels,essen en natte hooilanden.Het Drents Landschap spreekt zelf met trots over ”de Poort van Drenthe”.

Voor de wandelaar heeft Het Drents Landschap een korte, maar bijzonder afwisselend route aangelegd. In het voorjaar is dit stukje Reestdal een paradijsje voor de natuurliefhebber. Voordat de vaak oude eiken en beuken in blad staan is de bodem bedekt met witbloeiende bosanemonen. Ook hier bloeiende holwortel, de stinzenplant waar landgoed Dickninge deels z’n bekendheid aan dankt. Maar ook aan de randen van het landgoed is er veel te zien. Twee planten vallen op; natuurlijk de dotterbloem, die hier massaal bloeit, maar zeker ook het moeraskartelblad. Deze halfparasiet, door sommigen uit frustratie ook wel “orchidee van het Reestdal” genoemd ,kleurt de hooilanden lichtpaars. Het is een vrij zeldzame Rode Lijst soort, die in dit deel van het Reestdal bij honderden bloeit. In het oude landgoedbos met z’n hoge majestueuze beuken en eiken laten vele soorten kleine zangvogels zich horen en zien. Een ontmoeting met een bonte specht of een boomklever is in dit bos een normale zaak. Vlak achter het landhuis kun je als wandelaar ervaren wat een oud hoevelandschap is. Daar zie je oude bolvormige essen, houtsingels, bosjes, poelen, natte graslanden en ruige overhoekjes. Het landschap zoals dat er 100 jaar geleden uitzag! Het klepperen van ooievaars maakt het beeld dan helemaal compleet.

Aan de zuidkant van het landgoed ligt “Lutke Havixhorst”. Dit wordt ook wel Klein Havixhorst genoemd, maar staat nog beter bekend als De Lokkerij. De familie Koopman begon hier in 1981 met deelname aan een landelijk ooievaarsproject. In die tijd was de ooievaar nagenoeg verdwenen en Vogelbescherming Nederland streefde naar herintroductie van deze prachtige vogel. Samen met de natuurbeschermingsvereniging IJhorst/Staphorst werd het ooievaarsbuitenstation De Lokkerij opgezet. En met succes. Inmiddels is deze locatie het meest succesvolle buitenstation in ons land en trekt het op de woensdag- en zaterdagmiddagen meer dan tienduizend bezoekers per jaar. Het gaat dan ook goed met de ooievaar in het Reestdal. In 2007 waren 184 ooievaarsnesten in het werkgebied van De Lokkerij bewoond. Het aantal jonge ooievaars dat uitvloog was 388. Vrijwel alle jongen hebben een gezonde trekdrang. Eind van de zomer trekken ze zuidwaarts. Als ze geslachtsrijp zijn (na 2,3 jaar) komen ze terug om een broedpaartje te vormen. De meeste ooievaars komen helaas niet zo ver. Tijdens de gevaarlijke trek verongelukken ze. Slechts 10 tot 20% van de jongen overleeft de eerste twee levensjaren. In de winter staan achter het landgoed tientallen ooievaars te blauwbekken Dat is de projectpopulatie die geen trekdrang kent. Deze vogels worden door medewerkers van het ooievaarsbuitenstation bijgevoerd. Als deze groep uitgestorven is, zal de Reestdalpopulatie alleen uit ooievaars bestaan die in de nazomer wegtrekken om in het vroege voorjaar weer terug te komen.

In het oude landgoedbos heeft Het Drents Landschap de bosbodem onderzocht. Daaruit bleek dat de bodem voor Drentse begrippen oud moet zijn. Het bos moet al honderden jaren op die plaats gestaan hebben. Op zichzelf wel bijzonder, want kostbare gronden werden vroeger eerder gebruikt als akker dan als bos. De hulst is er een opvallende verschijning. Deze groenblijvende struik, die wel tien meter hoog kan worden is inheems. Het eiken-hulstbos is typisch Drents, want de hulst voelt zich erg thuis in bossen met een beetje zure voedselarme en leemachtige bodem. In oude religies was het een heilige boom. Een hulst op het boerenerf bood bescherming tegen blikseminslag.

Op de essen van het landgoed wordt rogge verbouwd. In de zomermaanden staat het hier en daar blauw van de korenbloem, een akkeronkruid dat vroeger veel meer voor kwam dan tegenwoordig. De essen worden op een ouderwetse manier bemest en gewasbeschermingsmiddelen worden niet gebruikt Het landgoed telt een paar hele oude essen. Ze liggen net als op andere plekken in het Reestdal op de hogere zandkoppen. De wat bolle vorm is het resultaat van honderden jaren mest uit de potstal en afvoer van regenwater.

De baroktuin van landgoed Havixhorst is weer in ere hersteld en voor een ieder gratis toegankelijk. Sinds juni 2008 is er een prachtige beeldencollectie te bewonderen. Deze verzameling die de benaming “Sculptuur De Havixhorst” kreeg is geselecteerd door museum Beelden aan Zee uit Scheveningen. De bezoeker krijgt een indruk van de ontwikkeling van de figuratieve twintigste eeuwse Nederlandse beeldhouwkunst.

In het landhuis is een hotel gevestigd. Het chateau-hotel bestaat uit acht kamers. Elke kamer heeft z’n eigen sfeer en inrichting. Hotel De Havixhorst heeft inmiddels een goed reputatie opgebouwd en wordt regelmatig gebruikt voor bruiloften,recepties,conferenties en televisieprogramma’s. Goedkoop is het allemaal niet, het is geen accommodatie voor de “gewone man”. Die mag er wel graag omheen wandelen. Op zondagmiddagen wil het hier nog wel eens druk zijn. Om dit prachtige landgoed in alle rust te ervaren moet je de wandeling van twee kilometer maken op een doordeweekse dag. Dan pas begrijp je waarom hier al sinds de 14e eeuw mensen wonen.