De Reest heeft een stroomgebied van ongeveer 6000 ha. Een stroomgebied is een gebied, dat water via een beek of rivier afvoert. Dat betekent dus, dat al het regenwater van een oppervlakte van zo’n 12.000 voetbalvelden door de Reest moet worden verwerkt. Sinds begin jaren ’70  wordt er echter ook veel water door de Reestvervangende Leiding afgevoerd. Deze kunstmatige watergang is 11 kilometer lang, loopt min of meer parallel aan het Reestdal en mondt uit in het Meppelerdiep. Zonder dit afvoerkanaal zouden inundaties in het Reestdal veel heftiger zijn en op meer locaties voorkomen. Veel natuurliefhebbers vinden dit jammer. De agrariërs, die nog in het Reestdal werkzaam zijn niet. Het water van de Reest stroomt naar de Hoogeveense Vaart.  In het bovenstroomse deel van de Reest treedt het beekje niet of nauwelijks buiten haar oevers. Dit gebeurt wel regelmatig in het benedenstroomse deel, tussen IJhorst en Meppel. Vanaf de Lankhorsterweg zijn ’s winters vaak grote watervlaktes te zien. De Reest, normaal niet breder dan een meter of acht heeft dan een breedte van enkele honderden meters. Het vele water trekt dan allerlei watervogels aan en overwinterende ooievaars voelen zich er prettig.

Oorspronkelijk was het stroomgebied van de Reest veel groter: meer dan 30.000 hectare. Dit gebied was voor een deel bedekt met hoogveen en hield veel water vast. Toen de natte hoogveengebieden in cultuur werden gebracht werd het stroomgebied verkleind tot iets meer dan 10.000 hectare. En met de komst van de Reestvervangende Leiding bleef er niet meer dan een kleine 6000 hectare over. Het moet dus wel erg hard en lang regenen wil het Reestdal van Dedemsvaart tot Meppel blank staan. Alleen in 1998 gebeurde dat.

 Historie

Op een topografische kaart uit 1852 is te zien, dat Meeuwenveen en Takkenhoogte deel uitmaken van het Nolder-en Bazuinerveld. Dit is dan nog een groot uitgestrekt heide-en veengebied. Grote stukken van dit veld bestonden uit hoogveen. Op de kaart staan dan nog geen veenputten aangegeven. Dat betekent,dat halverwege de 19^de eeuw dit deel van Drenthe nog niet vergraven was. Alleen bij kleine nederzettingen als Fort,Pieperij, Bazuin en Nolde zijn rond die tijd kleine ontginningen uitgevoerd. In de tweede helft van de 19^de verandert er weinig. Er komt dan wel een weg van de Wildenberg over de ringwal van het Meeuwenveen via de hoge zandkop van Takkenhoogte naar Bazuin. Vanaf 1900 worden beetje bij beetje stukken heide en veen in cultuur gebracht,worden steeds meer veenputten gegraven,worden bosjes ingeplant,kleine waterloopjes aangelegd,enz. Kortom, het boeren cultuurlandschap ontstaat. De topografische kaart van 1933 laat zien, dat de landbouw oprukt ten koste van de woeste gronden.

Vooral bij Fort en Nolde wordt veel grond in cultuur gebracht. Een groot deel van het Nolder-en Bazuinerveld is dan nog onaangetast. Takkenhoogte en Meeuwenveen zijn ook nog niet in cultuur gebracht. Maar de economische ontwikkelingen gaan gewoon door. Stukje bij stukje worden veen en heide afgegraven en omgezet in landbouwgrond. En ook Takkenhoogte moet er aan geloven. In de jaren ’40 wordt bos aangeplant. Dat bos is dus nu ongeveer 70 jaar oud. Eind jaren ’50 is de omgeving van Meeuwenveen,Takkenhoogte en het Nolderveld nog niet ontgonnen. Daar omheen zijn alle woeste gronden in cultuur gebracht.

 Zelfs in de jaren ’60 wordt in deze regio nog veen in cultuurgrond omgezet! En in 1969 volgt de genadeklap: de aanleg van de Reestvervangende Leiding. Deze afwateringssloot wordt parallel aan het Reestdal gegraven om het Reestdal ten behoeve van de landbouw te ontwateren. Water wordt afgevoerd naar de Hoogeveense Vaart. Door verkavelingen worden de landbouwpercelen groter en wordt de Meeuwenweg doorgetrokken tot aan de Nieuwe Dijk. Van het grote Nolder-en Bazuinerveld is in het begin van de jaren ’70 niet veel meer over. Geïsoleerd van elkaar liggen vier natuurgebiedjes vlak bij elkaar: De Wildenberg, Meeuwenveen,Takkenhoogte en het Nolderveld. Ze zijn allemaal in beheer bij Het Drents Landschap.

 De naam Takkenhoogte

 Takkenhoogte is ontstaan als een rivierduin in de warme periode voor de laatste ijstijd. Het gebied is vernoemd naar de boerenfamilie Takken, die in de 19^de eeuw op de boerderij De Wildenberg woonde. In de eerste helft van de 20^ste eeuw ging het boerenbedrijf ten onder door het uitbreken van miltvuur. Het verhaal gaat,dat de dode koeien zijn begraven in het verderop gelegen hogere terrein dat we dus nu Takkenhoogte noemen. Gronden met miltvuurkadavers mochten niet meer beweid worden, dus vlak bij de boerderij begraven was geen optie. Op de plek is later bos aangeplant. De aanplant van bos kan te maken hebben gehad met de miltvuuruitbraak, maar kan ook een andere oorzaak hebben. De zandkop was misschien niet geschikt voor landbouwdoeleinden. De Haardennen bij Balkbrug zijn ooit aangeplant op zandgronden waar geen boer belangstelling voor had. Echt duidelijk is het allemaal niet.

De naam Meeuwenveen

Meeuwenveen dankt zijn naam aan de aanwezigheid van een grote kokmeeuwkolonie, die er jaren achtereen heeft gezeten. Volgens het beheersplan Takkenhoogte van Het Drents Landschap sinds 1939. In het begin van de jaren ’80 was de kolonie echter verdwenen. Er wordt beweerd, dat Staatsbosbeheer (eigenaar van het reservaat, Het Drents Landschap pacht het gebied) de opdracht gaf om ieder voorjaar de eieren te schudden en op die manier de kokmeeuwen het broeden te ontmoedigen. Waarom is niet duidelijk. Klachten vanuit de jacht of van weidevogelliefhebbers? De meeuwen zijn in ieder geval nooit meer terug gekomen. Toch blijft de naam “Meeuwenveen”bestaan, hoewel in de regio het gebied eerder bekend staat als “De Meeuwenplas”. Meeuwenveen is een pingo-ruïne. Veel Drentse vennen zijn ontstaan in de poolkoude van het Weichselien. Dat geldt ook voor het Meeuwenveen. Kenmerkend voor een pingo-ruine is het voorkomen van een aarden wal rond het ven.

 Kansen voor de natuur

 In 1992 kwam het landbouwbedrijf van de gebroeders Baas te koop. In de eerste helft van de 20^ste eeuw veranderde de familie Baas met eigen handen woeste gronden in vruchtbare landbouwgrond. Vennetjes werden dichtgegooid en de arme grond werd door (kunst)bemesting voor landbouwdoeleinden geschikt gemaakt. Dat was hard werken en geen mens die zich toen druk maakte om weer een stukje verloren heide. Het bedrijf was ongeveer 30 ha groot en lag als een soort enclave tussen drie natuurgebieden in. Het Drents Landschap zag een geweldige kans om Meeuwenveen,Takkenhoogte en De Wildenberg met elkaar te verbinden. Dankzij de hulp van andere organisaties lukte dit ook. Op 1 april 1992 was de aankoop een feit. De boerderij, met de naam De Hofstee verloor haar agrarische functie. De ligboxenstal werd gesloopt en het huis werd verkocht aan kunstenaar Han van Hagen.

 Samen met het waterschap Riegmeer werkte Het Drents Landschap een prachtig plan uit. Allereerst zou de rechte Reestvervangende Leiding een totale metamorfose ondergaan. De sloot moest gaan kronkelen, er moesten eilandjes komen, de oevers moesten natuurvriendelijk worden ingericht. De voedselrijke bouwvoor moest over het hele gebied worden afgevoerd, zodat de heide weer terug zou komen. Bovendien zouden een paar vennetjes die ooit bij de aanleg van de Reestvervangende Leiding waren verdwenen weer in ere worden hersteld.

 Dankzij financiële steun van de Europese Unie ging in 1995 de eerste schop de grond in. Met de firma Bruning uit Zuidwolde werd een overeenkomst gesloten over de af te voeren zwarte grond. De gemeente Zuidwolde wilde voor elke kubieke meter afgevoerde grond een kwartje hebben. Met dit geld moest de schade aan de wegen worden hersteld. De enorme hoeveelheid zwarte grond werd niet in een keer afgevoerd. Zo ontstonden langs de rand van het gebied grote zandbulten waar oeverzwaluwen elke zomer dankbaar gebruik van maakten. Vlak bij de ingang van het gebied is later als compensatie een kunstmatige oeverzwaluwwand aangelegd. Er werd ook veel geel zand afgevoerd. Daar was overigens wel veel belangstelling voor.In juni 1997 werd het gebied feestelijk opgeleverd. Het eindresultaat van al dat gewroet in het landschap(we noemen dat tegenwoordig natuurontwikkeling) was toen al mooi. Een golvend schraal gebied met prachtige vennen, grenzend aan een moerasachtig gebied langs de Reestvervangende Leiding. En er was een groot aaneensluitend natuurgebied ontstaan van ongeveer 400 ha. Als je bovenop de uitkijkbult gaat staan zie je hoe groot het reservaat is.

 Flora en fauna

Het effect op de planten- en dierenwereld was verbluffend. In 1999 werden al meer dan 200 soorten planten geteld. De bodem bleek nog vol van heidezaden, want al heel snel kwamen de eerste kiemplantjes van de struikhei te voorschijn en op vochtige plekken gebeurde dat ook met de dophei. Voor liefhebbers van pioniersvegetaties was het in de beginjaren smullen geblazen. Dat gold zeker ook voor de vogelliefhebbers. Het gebied werd al snel ontdekt door allerlei steltlopers. De kleine plevier broedde op de kale zandvlakte en in 1999 werden de bonte strandloper, de zomertaling, de Canadese gans en de dodaars gezien. Het gebied werd zelfs (heel kort) bezocht door een zeearend!

Inmiddels mag de natuur al meer dan 10 jaar haar gang gaan  Het gebied is nog steeds vlak, maar dat heeft alles te maken met de grazende kudde Schotse Hooglanders, die daar een paradijselijk leventje leiden. Aan de oevers van de waterpartijen ontstaat een smalle strook elzenbroekbos. De eilandjes zijn inmiddels begroeid en geven vogels rust en broedgelegenheid.Het Drents Landschap heeft in de jaren ’90 toekomstvisie en lef getoond. Je nek uit durven steken en risico’s nemen kan dus leiden tot geweldige resultaten, want Meeuwenveen/Takkenhoogte is uitgegroeid tot één van de mooiste parels van zuidwest Drenthe.

Er is nog erg weinig hoogveen in ons land

Hoogveenbeek

Van oorsprong is de Reest een hoogveenbeek. Vroeger ontving het riviertje zijn water uit de grote en uitgestrekte hoogvenen rond onder meer Slagharen, Hardenberg en Dedemsvaart. De Reest voerde toen het water af van dit 30.000 tot 40.000 ha groot niemandsland. Het hoogveen werkte als een soort spons en hield veel water vast. Daardoor was de waterafvoer van de Reest erg regelmatig en overstroomden oeverlanden alleen in de wintermaanden. Vooral in de 19de eeuw namen veenafgravingen grote vormen aan. Om het water af te voeren werden de Hoogeveensche Vaart en de Dedemsvaart gegraven.

Reestvervangende Leiding

Reestvervangende Leiding

Hierdoor werd het stroomgebied verkleind. Toen in 1971 de Reestvervangende Leiding werd gerealiseerd, was het stroomgebied beperkt tot “slechts” 6000 hectare. Van het enorme hoogveengebied is nu niets meer over. Het veenkarakter van de Reest is dan ook vrijwel geheel verloren gegaan. Wel is de bodem nog bedekt met een dikke laag veen, is het water nog vrij troebel en is het zuurstofgehalte vooral in de bovenloop niet erg hoog, maar verder heeft de Reest vooral de eigenschappen van een zandbeek. De Reest wordt nu vooral gevoed door kwelwater, dat op verschillende plaatsen in het beekdal aan de oppervlakte komt. Kwel is ondergronds voedselarm stromend water afkomstig van hoger gelegen gebieden. De waterkwaliteit van de Reest is per plaats nogal verschillend, maar is niet slecht.

Veel beken werden genormaliseerd. ( er werd een afvoerkanaal van gemaakt)

Beekdal

Er staan meer dan duizend beken op de topografische kaart van Nederland, maar bij verreweg de meeste beken is er van het oorspronkelijke karakter niet veel meer over. Ingrepen zoals kanalisatie, veranderen van de oevers, weghalen van de begroeiing, regelen van de waterstand door stuwen, enz hebben veel beken vernield. Ongeveer 5 % van de beken in ons land heeft nog een natuurlijk verloop. Sinds de jaren negentig worden op veel plaatsen beekdalen weer in hun oude glorie hersteld. Voorbeelden hiervan zijn Het Oude Diepje bij Wijster, de Ruiten Aa bij Ter Borg in Groningen en het Hunzedal op de Hondsrug in Drenthe.

Nieuwe natuur in het Hunzedal

De meeste beken op de zandgronden zijn zogenaamde laaglandbeken. Ze liggen onder meer in Drente en Overijssel. De Reest, De Drentse Aa en de Dinkel zijn erg bekend. Vroeger ontstonden deze beken in uitgestrekte moerasgebieden. Nu “ontspringen”ze bijna altijd in landbouwgebieden. De oorsprong van de Reest ligt nu tussen Dedemsvaart en Drogteropslagen.

Beekdalen zijn vaak juweeltjes van natuurgebieden. Dat komt door de grote variatie in het landschap. In beekdalen werd eeuwenlang op dezelfde manier geboerd. Dit boerenleven leverde een kleinschalig landschap op met akkers, natte hooilanden, houtwallen, heidevelden, geriefbosjes, meidoornhagen, enz. Dit kleinschalige landschap kent een enorme rijkdom aan flora en fauna.

Meandering

Een belangrijk kenmerk van een niet aangetast beekdal is meandering: het kronkelen van de beek. Die kronkels zijn in de Reest nog volop aanwezig. Vanuit de lucht zijn ze mooi te zien. Dat de Reest haar meanders nog heeft is te danken aan het feit dat de rivier de grens vormt tussen de provincies Drente en Overijssel. Ook typerend voor een beekdal is de aanwezigheid van overgangen tussen lage en hoge landen. Juist daar laat de natuur zich van haar beste kant zien.

Meidoornhaag

Het Reestdal

Het Reestdal behoort tot één van de meest gave beekdalen van Noordoost-Nederland en heeft een heel eigen karakter.De natuurliefhebber kan in dit kleinschalige landschap volop genieten van heideterreinen, bossen, graslanden, bouwkampjes, kleine stuifzanden, landgoederen,monumentale boerderijen en nog veel meer.

Landbouw en natuur bestaan in het Reestdal naast elkaar. Twee grote “herenboeren” in het gebied zijn Landschap Overijssel en de Stichting Het Drentse Landschap. Deze organisaties bezitten en beheren inmiddels meer dan 1100 ha natuurgebied in het Reestdal, waaronder veel gras- en hooilanden en een aantal essen (akkers).

He Reestdal heeft een levensvatbare dassenpopulatie

Zoals vroeger

Het beheer lijkt erg op de ouderwetse manier van boeren. De natte hooilanden worden laat gemaaid, schapen begrazen de heide en runderen leveren mest in de potstal, er wordt graan verbouwd op de zandkoppen. Kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen worden niet gebruikt. De natuurwaarden komen op de eerste plaats. Omdat het Reestdal erg veelzijdig is, komen er ook bijzondere dieren voor. Een mooi voorbeeld hiervan is de das. De dassenpopulatie lijkt de laatste jaren te groeien en vindt in het Reestdal een gebied waar een redelijk rustig leventje nog mogelijk is. Ook bijzonder is het voorkomen van de boomkikker in de natte landen van Rabbinge. En een ontmoeting met een ooievaar is in de Reestlanden al een doodnormale zaak geworden.

Natte hooilanden

Behoud en ontwikkeling

Op een aantal plaatsen zijn er drempels in de Reest aangelegd. Dat gebeurde tijdens het project “Water  op maat” in 2015.  De drempels verhogen deels  het waterpeil van de Reest. De beek  werd ook op een aantal plaatsen verondiept. Er kwamen twee knijpstuwen om in tijden van wateroverlast het water in de middenloop een poos vast te houden .De plantengroei in het water van de Reest wordt minder vaak verwijderd om de stroming van het water te vertragen.