Vergane glorie: eikenhakhout in verval

Het Reestdal is nog niet zo lang bewoond. Pas in de Middeleeuwen zien boeren mogelijkheden om in het kletsnatte beekmoeras een bestaan op te bouwen. Op de hogere dekzandruggen is het namelijk mogelijk een boerderij neer te zetten. Veel ruimte is er niet, de nederzettingen die ontstaan zijn erg klein,  hooguit twee of drie boerderijen. Kleine

Kleine es op dekzandrug

akkertjes (essen) worden net als de boerderij op dekzandruggen aangelegd. De randen van de essen worden beplant met meidoorn, sleedoorn en andere bomen en struiken, als ze maar dicht genoeg zijn om het vee te belemmeren om het gewas ( vaak rogge) kapot te trappen. De boer heeft voor heeft veel zaken hout nodig. Om aan die vraag te voldoen worden eikenbosjes aangelegd, vaak op de minst vruchtbare delen van de bouwlanden. Hij moet wel een jaar of twintig wachten voordat voor het eerst hout kan worden geoogst. Daarna worden de bomen om de tien tot vijftien jaar tot boven de grond afgezet. Als reactie hierop groeien de eiken met meerdere stammen uit. Hieraan kun je nu nog makkelijk een hakhoutbosje herkennen. In het Reestdal zie je behalve restanten van eikenhakhout ook nog plekken met essen- elzen- ,berken- en krentenhakhout.

Geriefhout gehaald uit houtwal of hakhoutbosje

Van brandhout naar olie en gas

Hakhout heeft onderhoud nodig. Dode bomen gaan er uit, voortdurend moeten nieuwe eikjes worden aangeplant. De eikenhakhoutcultuur is voor de boeren een belangrijk onderdeel van hun bedrijfsvoering. Hout voor de kachel, takkenbossen voor in het fornuis, rikkenpalen, hekken, gereedschap, allemaal dankzij de geriefbosjes. De hakhoutcultuur duurt tot halverwege de twintigste eeuw. De economische noodzaak van hakhout (brandhout) valt dan voor een groot deel weg.  Andere brandstoffen doen hun intrede: steenkool, butagas en gasolie. De belangrijkste oorzaak  ligt echter in de bodem van Groningen: aardgas. Vanaf de jaren ’60 gaat Nederland aan het gas. Relatief goedkoop,  we zitten met z’n allen op een enorme bel aardgas. De kachel stoken op brandhout raakt helemaal uit de gratie. Dat we 6o jaar later weer van het gas af moeten voorziet natuurlijk niemand.

Vrijwilligers halen Amerikaanse Vogelkers uit hakhoutperceel Carstenbos

In verval 

Veel geriefbosjes raken dan in verval. Het afzetten van de eiken gebeurt  niet of nauwelijks meer. In de jaren ’90 probeert Landschap Overijssel op een aantal percelen weer eikenhakhout te herstellen. Dat lukt redelijk, het levert mooi brandhout op voor de open haard of houtkachel. Met behulp van vrijwilligers worden er weer eiken afgezet. Er zijn echter percelen waar dat niet meer gebeurt. Daar worden eiken verdrongen door andere soorten, zoals de Amerikaanse Vogelkers of door woekerende braamstruwelen. Veel afgezette eiken blijken ook niet meer goed uit te lopen of worden steeds door reeën kaalgevreten. De droogte van afgelopen jaren maakt eiken kwetsbaar, soms sterven ze na een poosje af. De vraag is dan natuurlijk: laten we het zo of doen we een poging om hier en daar het eikenhakhout in het beekdal terug te krijgen ?  Landschap Overijssel kiest voor herstel. Opmerkelijk is, dat aan de Drentse kant van de Reest Het Drentse Landschap geen eikenhakhoutcultuur meer kent. Al jaren niet. Voormalige eikengeriefbosjes zijn hier uitgegroeid tot gevarieerd loofbos. Ook mooi.

Oud hakhoutperceel in het Vechtdal

Doel van dit project .

Een hakhout-of geriefhoutbosje kent een grote diversiteit aan soorten. Door een goed beheer zal deze variatie ontstaan (hakhout, besdragende en bloeiende struiken, open plekken). Deze variatie zal er voor zorgen dat dieren hierin goede nest- en schuilgelegenheid kunnen vinden, evenals voedsel. Verder zorgt het voor een verbindende structuur in het landschap, waarlangs dieren en planten zich kunnen verplaatsen. Het op een goede manier beheren van een hakhoutperceel draagt bij aan een aantrekkelijk landschap. Door overheersende soorten (Amerikaanse Vogelkers) te verwijderen, ruimte te geven aan aanwezige inheemse bomen en struiken als vuilboom, lijsterbes, hulst, krentenboom e.d. en jonge eiken aan te planten krijgt een hakhoutperceel na verloop van tijd weer het karakter en de soorten die de percelen eeuwen hebben gehad.

Hakhoutperceel waar weer jonge eiken worden geplant.

Esranden

Het landschap in een beekdal is ontstaan door de wisselwerking van mens en natuur. Het is de natuur die ooit de weg van een meanderende stroom bepaalde, het zijn de mensen die de omgeving van een beek hebben ingericht. Een beekdal is een cultuurlandschap,maar niet alle landschapselementen zijn van mensenhand. In het boek “leestekens van het landschap” (uitgave landschapsbeheer Nederland) staat een grote hoeveelheid landschapselementen beschreven. Dit boek staat aan de basis van de volgende alfabetische lijst met landschapselementen:

Bakhuisje

Bij een aantal monumentale boerderijen in het Reestdal staan ze nog:afzonderlijke gebouwtjes,waarin de boerin brood bakte. Het huisje had een dak van dakpannen,want een rieten dak was veel te vuurgevaarlijk. De hele boerderij zou er aan kunnen gaan!

Beek

Een kleine tot middelgrote min of meer natuurlijke stroom. Niet veel beken in ons land hebben nog een natuurlijke stroom. Ze zijn vaak gekanaliseerd of het brongebied bestaat niet meer. In Twente is de Mosbeek een voorbeeld van een beekje dat nog redelijk in tact is gebleven. En het beekdal van de Drentse Aa natuurlijk, daar kabbelen nog veel beekjes noordwaarts. Het brongebied van de Reest bestaat ook niet meer. De waterstand wordt ook door het waterschap geregeld. Zo natuurlijk zijn de beken in ons land niet meer.

Berm

Een strook grond aan weerszijden van een weg. Vroeger was de flora in de bermen veel mooier en veelzijdiger dan nu. Toen werden de bermen door de boeren een paar keer per jaar gemaaid. Het maaisel werd afgevoerd, want dat konden ze goed gebruiken. Zo werden de bermen steeds schraler (=voedselarmer) en dat was gun stig voor heel veel plantensoorten. Tegenwoordig worden bermen door gemeentes of provincies beheerd. Het maaisel wordt vaak gehakseld en blijft in de berm achter. Hierdoor wordt de berm voedselrijker en verdwijnen heel veel plantensoorten. Door strooizout worden bermen ook rijker aan meststoffen. De laatste jaren zien we een toenemende interesse in ecologisch maaibeheer.

Boomgaard

Een omsloten stuk grond achter of naast de boerderij waarop vruchtbomen geteeld werden. Reestdalboerderijen hadden vaak een boomgaard,die ook wel werd gebruikt als kalverweide. In de boomgaard werden vaak appelbomen geplant,maar er was ook klein fruit, zoals aalbes en kruisbes.

Broeihoop

Een bult organisch materiaal met als doel een plek te maken waar amfibieën,reptielen en kleine zoogdieren kunnen schuilen,overwinteren of voortplanten. Toen de mestbulten bij de boerderijen verdwenen was dit funest voor de ringslang. Die legt eieren in de bult en laat ze door de broeiwarmte uitbroeden. Gelukkig zie je hier en daar weer mest-en composthopen wwar dieren van kunnen profiteren. Vrijwilligers leggen in natuurgebieden wel broeihopen aan van maaisel,bladeren of materiaal uit sloten en veenputten.

Buitenplaats

Een landhuis met bijgebouwen en een park of tuin. In de negentiende eeuw werden in de regio veel buitenplaatsen gesticht. Op de plaats van het klooster Dickninge bijvoorbeeld liet de familie de Vos van Steenwijk het huidige landhuis bouwen.(1813)

De buitenplaatsen in het Reestdal liggen allemaal in het benedenstroomse gebied tussen De Wijk en Meppel. Voorwijk,Dickninge en De Havixhorst zijn er voorbeelden van.

Dekzandkop

Zeer kenmerkend voor de flanken van het Reestdal, vooral in de middenloop. Het zijn zandbultjes, die in de laatste ijstijd zijn ontstaan door koude poolwinden. Het landschap was toen nauwelijks begroeid. Door de straffe wind kon zand makkelijk verstuiven. Waar het zand werd weggeblazen ontstonden laagtes, waar het terecht kwam vormden zich zandruggen of kopjes. Ze worden ook wel zandopduikingen genoemd. De zandruggen lopen vaak parallel aan beken. In de middeleeuwen gingen de boeren in het Reestdal op deze zandkoppen wonen. Zo ontstonden kleine esgehuchten. Op de zandruggen werden de essen (akkers) aangelegd. Deze akkers werden in de loop der eeuwen nog iets hoger door het opbrengen van mest en ander organisch materiaal uit de potstallen.

Drift (schapendrift)

Toen de boeren nog schapen hadden werd de kudde elke dag naar de heide gedreven. De vaak brede weg waar de kudde langs liep werd Drift genoemd. Schapen werden gehouden voor de productie van mest. Overdag liepen de schapen op de heide, ‘s nachts bleven ze in de potstal. (schaapskooi) De boerderijen lagen soms op een behoorlijke afstand van de heide. Een schapendrift was vaak een breed zandpad begrensd door heggen, houtwallen en/of sloten. De schapen moesten wel op het goede pad blijven! De kans dat een dwalende kudde landbouwgewassen of jonge aanplant opvrat moest worden voorkomen.

Eikengaard

Naast de boerderij werd vroeger een aantal rijen eiken geplant. Deze eikengaard was een bouwverzekering voor de toekomst. Als de boerderij werd uitgebreid leverden de eiken naast de boerderij hout voor de gebinten. De boer die de eiken plantte wist dat hij deze bomen nooit zou oogsten.”Boompje groot, plantertje dood”. Maar zijn achterkleinzoon of daar de zoon van misschien wel. Regeren is dus vooruit zien. Een mooi voorbeeld van toekomstvisie. Bepaald geen kortetermijn denken! In het rijkere deel van het Reestdal, de benedenloop tussen Bloemberg en Meppel zijn naast grote boerderijen nog mooie eikengaarden te zien. Een van de mooiste is de eikengaard van boerderij ‘t Ende aan de Stapelerweg. Hoewel niet alle eiken er erg florissant uit zien is dit stukje cultuurhistorie nog mooi om te zien.

Es

Oud bouwland, dat in gebruik is bij verschillende boeren. In Drenthe kwamen veel grote essen voor die door de boeren in de omgeving werden gebruikt voor het verbouwen van allerlei gewassen. In het Reestdal zijn de essen veel kleiner, liggen ze nogal verspreid en werden ze gebruikt door slechts een of twee boerenfamilies. De akkertjes werden eenmansessen of bouwkampen genoemd.

De aanleg van essen begon al in de 9e en 10e eeuw en had te maken met de toenemende vraag naar graan. Vaak was de es omgeven door een eswal, een houtwal die vee en wild tegen moest houden. In het Reestdal vallen essen op door hun hogere ligging. Veel zijn eigendom van het Drents Landschap of Landschap Overijssel. Er wordt vaak rogge op verbouwd, of de es ligt braak en wordt ingezaaid met vlindervriendelijke flora, die dan tevens dient als groenbemester. Essen hebben vaak een wat bolle vorm. Dit komt door het ophogen van de es met mest uit de potstal.

Geriefhoutbosje

Een bosje dat door boeren werd aangeplant om er hout uit te halen voor eigen gebruik (gerief). Het zijn vaak kleine bosjes van een paar honderd vierkante meter. Soms liggen ze wat geisoleerd in het landschap. Ze werden vaak aangeplant op plekken die voor de boer niet zo interessant waren, zo kon slechte of te droge grond nuttig worden gebruikt in de agrarische bedrijfsvoering. Het hout werd gebruikt voor de bakoven, gereedschap, afrasteringspaaltjes,hekken,enz.  Essenhout was erg geschikt voor gereedschap,berkentwijgen voor het maken van bezems en wilgenhout brandde lekker in de kachel. In het Reestdal zijn veel van deze bosjes verdwenen, maar gelukkig niet allemaal. De beide provinciale landschappen beheren er een aantal. 

Hakhoutbosje

Het verschil met een geriefhoutbosje is in het Reestdal niet zo groot. Hakhout wordt geoogst voor de kachel. De bomen worden dicht bij de grond afgezet om de stronken te laten uitlopen. Na een paar jaar kan er weer geoogst worden. De stobben kunnen heel oud worden. Uit hakhoutbosjes wordt ook ander geriefhout gehaald. Boomsoorten die veel in hakhoutbosjes werden aangetroffen zijn eik,es,wilg,berk en els. Vroeger werd de schors van de eik gebruikt voor het looien van leer.

Heide

Open terrein op voedselarme grond en begroeid met een typisch heidevegetatie als struikheid en dopheide. Heidevelden kwamen in het begin van de 20ste eeuw nog veel voor aan de flanken van veel Drentse beekdalen. In de Grote Historische topografische Atlas van Drenthe zijn kaarten van rond 1905 te zien waarop het Nolderveld ten noorden van het Reestdal nog een groot onafzienbaar heideveld is. Het huidige Westerhuizingerveld is ook een en al grote stille heide. Daar is nu allemaal niets meer van over. Heide onstond al in de prehistorie door het branden van bossen en beweiding. De bodem werd uitgeput en er kwam een open landschap met heide,grassen en struikgewas. Deze vlaktes werden door de boeren gebruikt om er runderen en schapen te weiden en om plaggen te steken. De kuddes die de heide bezochten maakten het landschap nog eentoniger. Waar de heide erg intensief werd gebruikt ontstonden stuifzanden. In de loop van de 19de en 20ste eeuw verloor de heide haar economische functie. Door de komst van de kunstmest werd de schapenmest overbodig en verdwenen veel schaapskuddes. Veel heide werd omgezet in cutuurland of beplant met naaldhout. Daar zijn de oersaaie boswachterijen met hun monoculturen van dennen nog een erfenis van. De heide die aan de aandacht van boeren of projectontwikkelaars ontsprong veranderde op een natuurlijke manier in bos. Nabij het Reestdal zijn nog heiderestanten te vinden op het Katingerveld,in de Haardennen en in het Carstenbos bij IJhorst. Het mooist bewaard gebleven heideveld is De Wildenberg, dat beheerd wordt door Het Drents Landschap.

Vroeger werd door baron van Dedem de Dedemsvaart gegraven en door de aanleg van de Sponturfwijk liep de boel toen ook onder water. Dat gaf toen al een hoop gezeur. In de jaren zestig zijn het waterschap het Riegmeer en de boeren bij elkaar gekomen en toen hebben ze besloten tot de aanleg van een reestvervangende leiding. Deze is toen rond 1969 gegraven. Toen die klaar was ging een hoop water niet meer door de Reest , maar via de sluis bij De Stapel richting de Hoogeveense Vaart .Van die tijd af is het Reestdal uitgedroogd.Voor veel dier-en plantensoorten was dit funest. De weidevogels zijn toen ook in aantal achteruitgegaan. Tussen Balkbrug, Den Kaat en Den Huizen zaten vroeger ontzettend veel weidevogels. Daar werden toen veel kievitseieren gezocht. Ook bij de Bloemberg en De Stapel zaten veel weidevogels. Nu zien je nog maar weinig kieviten meer. Een beek wordt gevoed door kwelstromen. Een beek heeft een groot inzijggebied. Kilometers verwijderd van de beek zakt het water de grond in en het kan wel honderden jaren duren voordat dat water bij de beek terecht gekomen is. Het komt dan als kwelwater naar boven.

Op die lange weg heeft het water dan veel mineralen meegenomen.In het Reestdal neemt kwelwater heel veel ijzer mee. De Reest is een traagstromende ijzerhoudende laaglandbeek. Bij het kerkvonder kun je de ijzerbacteriën goed zien. Je ziet het blauwe/bruine water zo uit de wal stromen. De sloten die op de Reest afwater hebben dat water ook allemaal. Vroeger noemden de boeren dat rodolm. “Rodolm moet je niet in de sloot hebben,” zeiden ze dan. Op sommige plekken zette het ijzer zich vast in de bodem. Daar gaan eeuwen overheen. Zo ontstonden oerbanken van wel twintig centimeter dik. Als je erop slaat kun je zien dat er ijzer in zit. Het kan zo dicht zijn dat het water er gewoon op blijft staan. Op De Wildenberg heb je ook zo’n plek, daar groeit bruine en witte snavelbies, moeraswolfsklauw en zonnedauw. Een hooggelegen vochtige plek met een oerbank of een leembank eronder.

Het Reestdal is een beekdal, dat nog niet erg is aangetast. Alleen is de Reest zonder kop en zonder staart. Het brongebied heeft nu geen bron meer. De Reest had vroeger aan het begin een grote spons, die zo nu en dan werd uitgeknepen en via via moest dat water dan richting Meppel. Aan de zuidkant is er ook aan geprutst. Vroeger liep de Reest via de Oeverlanden naar Zwartsluis. Maar het Meppelerdiep werd gegraven en de bochten werden uit de Reest gehaald. Eigenlijk liep het Reestdal tot aan Zwartsluis. Maar die staart is er dus ook af. De Reest begint nu bij het Bergje. Eerder kwam de Reest bij de Tippe, bij Lutten weg. Ik weet niet of het water bij De Tippe nog een stukje bovenloop van de Reest is, vroeger liep daar de Lutterbeeke en vanaf Slagharen kwam er ook nog een veenbeekje weg. Daar lagen ook grote vennen, meerstallen werden ze genoemd. Bij Dedemsvaart, Lutten en Hardenberg had je ze ook. Er liepen ook veenstroompjes, die op bepaalde plekken bij elkaar kwamen. Het water stroomde dan via de Lutterbeeke richting het Bergje en daar werd het de Reest.

Sinds de Middeleeuwen is er aan het Reestdal weinig veranderd. Hier en daar is wel wat bijgebouwd, maar men heeft toch wel al gauw ingezien dat het een bijzonder gebied is. Oud-Avereest en Den Huizen bijvoorbeeld zijn beschermde dorpsgezichten en daar mag ook nooit bijgebouwd worden. Als er een paar boerderijen bij elkaar staan noemen we dat een esgehucht, maar De Wildenberg bestaat maar uit één boerderij. Dat noemen we dan een zwermhoevelandschap. Rabbinge is een streekesgehucht. Het gehucht Rabbinge bestaat uit vijf boerderijen in een lange strook. Oud-Avereest is een esgehucht met een kerk. De kerk stond in het midden en vanaf alle kanten liepen de kerkenpaden naar Oud-Avereest. Dat maakt dit landschap ook uniek. De spin met daarom toe een web van paden, zeg ik wel eens.

Bij de kerk van IJhorst zie je dat ook. Op Oud-Avereest hebben drie kerkjes gestaan. Het kerkhof ligt op een hele mooie zandopduiking. Het eerste kerkje was een houten kerkje met een strooien dak en keitjes op de vloer. Later is er een stenen kerk gebouwd met een klokkenstoel er naast. Die twee klokken zijn toen in 1853 overgebracht naar de toren van de kerk die er nu staat. In de oorlog zijn de klokken er door de Duitsers uitgehaald, maar één is er teruggekomen. De ander ligt misschien als patroon of huls op de steppen van Rusland. Klokkenstoelen waren er niet veel in deze omgeving. IJhorst heeft er nog één. Het unieke van het Reestdal zijn die mooie dekzandruggen met daartussen het dal. Op sommige plekken is het dal heel smal. Bij De Wijk wordt het landschap weer veel wijdser. Bij Oud-Avereest kun je heel mooi zien dat de Reest door een dal stroomt.
Boeren in een kleinschalig landschap
In het Reestdal vind je nu nog hele kleine esjes. Essen zijn ontstaan door het potstalsysteem. De potstal is een verdiepte stal. Mijn grootvader had er één op Rabbinge, dus ik heb er in gewerkt. Er werd een laag heideplaggen ingelegd. Daar kwam dan stro op. Eerder was stro te duur, toen waren het alleen maar plaggen. Als de sloten werden uitgebaggerd, kwam er ook een laag plantenresten in de potstal. In de potstal stond vaak het jongvee of schapen.
 

De paardenmest en de varkensmest kwam er ook bij op en dan weer een laag ruigte en zo stapelde zich dat op . De varkenshokken lagen vaak tegen de potstal aan en de mest werd dan zo over het muurtje in de potstal gegooid. Mijn grootvader gebruikte geen heideplaggen meer, maar stro. Elke jaar werd de potstal geleegd. De mest werd naar de es gereden en die werd dan weer een beetje opgehoogd met organisch materiaal. Zo kwam een es in de loop van de tijd aan zijn bolle vorm. Op de es van Dickninge is dat heel mooi te zien. Op Rabbinge ook. Achter de Havixhorst zie je de vorm van de es ook goed.
Om de es van De Wildenberg liep vroeger tot aan de rand van het Reestdal een houtwal. Die houtwal moest dan het vee vanuit de graslanden tegenhouden. Die houtwal is nu weer opnieuw ingeplant, want hij was in de loop van de tijd verdwenen. De essen werden aangelegd op de dekzandruggen, dat moest ook wel, want ‘s winters stond het dal helemaal onder water. Wat boven het water bleef werden de boerderijen opgebouwd en de essen aangelegd. Door de potstalmethode kregen de boeren in de Middeleeuwen meer mest en konden ze langer op dezelfde plek blijven. Zo konden de boerennederzettingen ontstaan. In de pre-historie werd het Reestdal niet permanent bewoond, alleen door trekkende groepen. Op de essen werd gerst, rogge en haver verbouwd.
Later kwam daar de aardappel bij. De eerste korensoort heette emmergerst. Op stukjes verbrande heide werd ook wel boekweit verbouwd. In de as werd de boekweit dan gezaaid. Na de oorlog veranderden veel gemengde bedrijven in veebedrijven en verdwenen ook veel essen. Die werden gebruikt als grasland. Nu is bijvoorbeeld Het Drents Landschap weer bezig om die verdwenen essen te herstellen. In de oorlog moest veel grasland gescheurd worden en omgezet worden in bouwland. Dat was voor de voedselproductie. Na de oorlog gebeurde precies het tegenovergestelde.
 

Er waren ook gras- en hooilanden. Dat waren de zogenaamde madelanden, die lagen langs de beek. Hier was je als boer erg afhankelijk van het weer. Kreeg je veel nattigheid, dan was de oogst niet erg hoog. Je kon wel twee keer hooien. Het Reestdal was namelijk redelijk bemest.
In Schrapveen bijvoorbeeld liggen nog hele kleine dijkjes in het land. Als het water dan op het land kwam, nam het slib en ander organisch materiaal mee. Het water bleef dan een poosje staan, want door die dijkjes kon het niet weg. Later werden die dijkjes doorgestoken en liep het water weg en dan lag er een laag slijk en vergane plantenresten op de bodem. Zo was het Reestdal vruchtbaar terwijl het toch niet bemest werd. Daardoor kon je vaak twee keer oogsten. De eerste keer kon er pas laat gehooid worden, vaak was dat half juni. De tweede snee werd ook vaak geperst en door die persbulten kwam dan nog spurrie en knollen. Het vee liep niet op de lage graslanden, die graasden op hoger gelegen grasland. Het madeland was het hele lage hooiland, op de zandkoppen lagen de essen en de koeien stonden vaak op land er tussen in.

Ook de hakhoutbosjes waren belangrijk voor de boeren. Die werden ongeveer om de tien, twaalf jaar afgezet. De boeren hadden takkenbossen nodig. De bakker stookte de oven met takkenbossen. De bomen werden uitgesnoeid en de takken werden aan bossen gebonden. Naast de bakkerij hadden de bakkers grote mijten opgebouwd. Dat hout moest een tijd drogen, want dat wou niet direct branden. Het dikke hout werd door de boeren gebruikt voor palen.Boeren hadden toen veel palen nodig, want ze rotten gauw weg. Soms had je drie palen naast elkaar staan, dan werd een paal vervangen terwijl de vorige rotte palen er nog wat bij hingen. Op den duur werd van rotte palen weer brandhout gemaakt. Dat zie ik nog zo voor me.

De eikengaardes werden aangeplant naast de boerderij. Een eikengaarde is eigenlijk een soort eikenboomgaard. De eiken bleven heel lang staan. Ze waren voor de houtproductie. Eikenhout was duur. De boer had altijd op de hilde, dat was de zolder boven de koeien, een stapel eikenplanken klaar liggen voor de doodskist. In het kabinet hadden ze het doodskleed klaar liggen. Ze dachten aan het heden, de toekomst en het verleden. Er werd ook eikenhout verkocht of er werden gebinten van gemaakt. Een boerderij bestond uit gebinten, het zogenaamd hallehuistype werd uit gebinten opgebouwd en daarom heen werd de boerderij opgebouwd. Bij boerderij ‘t Ende kun je een mooie eikengaarde zien.

 Als je houtwallen niet afzet, dan worden het bomen en dan wordt zo’n wal helemaal kaal van onderen. De houtwal werd steeds uitgedund en niet in één keer helemaal gekapt. Een mooie eik lieten ze staan. Op Rabbinge stonden grote eikenbomen in de houtwal. Later konden ze dat hout weer goed gebruiken. Houtwallen waren er niet alleen voor geriefhout, maar ook voor veekering. Dan stonden er veel doornstruiken in. Op Den Huizen heb je bijvoorbeeld nog een hele mooie meidoornhaag. Meidoornbomen moet je regelmatig afzetten om ze mooi dicht te houden. Vroeger kon het vee er dan niet doorheen.

Sleedoorn, meidoorn en braamstruiken werden ingeplant. Het is jammer dat veel houtwallen in het Reestdal verdwenen zijn. Ze deden ook dienst als trekweg voor de dieren. Een dier gaat niet graag over de vlakte, langs de houtwallen kunnen ze zich dan veilig verplaatsen. Dassen, vleermuizen en vlinders maken er graag gebruik van. Veel vogels nestelen in houtwallen. Een houtwal was voor veel dieren een belangrijk biotoop. In de jaren vijftig en zestig verdwenen veel houtwallen.De boeren wilden een grootschalig landschap, veel machines konden op kleine stukjes land niet uit de voeten. Dus moest het land groter worden en werden veel houtwallen en houtsingels worden opgeruimd”