Beekdal van het Oudemolensche Diep

Van Oudemolen naar Deurze :13 kilometer

De parkeerplaats langs de Molensteeg bij Oudemolen is zo goed als verlaten. Het is zondagmiddag 3 juni 2013 rond de klok van 16.00 u als we met deze etappe beginnen. Aan de zondagrecreatie lijkt al weer een eind te zijn gekomen. Waar is iedereen? Het is prachtig weer, het landschap is in topvorm en iedereen lijkt thuis te zitten. Niet zo erg, we hebben het esdorpenlandschap en beekdallandschap De Drentsche Aa helemaal voor ons zelf, maar toch….Het valt tijdens het lopen van deze etappes al vaker op: je komt vrijwel niemand tegen. Wel op verharde wegen en geasfalteerde fietspaden die je kruist, maar op zandpaden tref je weinig

ijzerhoudend kwelwater komt aan de oppervlakte

wandelaars. In de buurt van Oudemolen wordt op dit deel van de dag nog wel gewandeld en gefietst, maar als we het bruggetje over het Oudemolensche Diep overgestoken zijn wordt het erg stil.

Kwelwater

De route loopt een poosje min of meer parallel aan de beek. Wat opvalt zijn de roestbruine plekken in de natte graslanden. Hier komt kwelwater naar boven. Dit is grondwater dat ooit als regenwater op hogere gronden de bodem in zakte. Kwelwater kan honderden jaar oud zijn. Als het door keileem is gezakt en via kalkrijke zandlagen uiteindelijk na jaren de oppervlakte van het lager gelegen beekdal bereikt heeft dit water kalk en ijzer opgenomen. De ijzerdeeltjes oxideren dan en het water krijgt een roestbruine kleur. Dit kwelwater is bepalend voor de vegetatie in een gebied. Bekend is dat de ouderdom van het kwelwater een positieve invloed had op de hooiproductie. Een boer kon daardoor meer runderen houden en dat betekende meer welvaart  “Alle zegen komt van onderen”  (bron : Van Rottum tot Reest blz. 203) De etappe passeert de Rug van Tynaarlo. Lang geleden is het Oudemolensche

Dynamiek aan de oever van het Oudemolensche Diep

Diep hier dwars door een rug van keileem gebroken. De route komt vlak langs een steile oever die je in dit gebied vrijwel nergens aantreft. Het komt nog voor dat delen van de oever hier zo maar in de beek wegzakken. Natuurbeheerders smullen hiervan. In deze kringen spreekt men dan van “dynamiek”.Een vlonderpad loopt door een vochtig stukje broekbos en de wandeling gaat dan richting Gasteren. We lopen nu op de grens tussen het beekdal en vlakke wat saai ogende graslanden. Vroeger waren dit uitgestrekt “woeste landen”, heidevlaktes waar je weinig of niets te zoeken had. De graslanden worden nu extensief beheerd, maar zijn waarschijnlijk nog veel te voedselrijk. Vergeleken met de natte en schrale hooilandjes in het beekdal aan de andere

Brug over Gasterensche Diep

kant van het zandpad is hier nog steeds sprake van een armoedige vegetatie. Uiteindelijkkomen we uit bij de weg tussen Gasteren en Loon en steken hier de beek over. Hier heet het watertje nu Het Gastersche Diep.

Balloërveld

De route loopt een stukje langs de asfaltweg, maar wandelaars worden veilig via een vlonderpad richting het noordelijke deel van het Balloërveld geleid. Je hebt hier een prachtig uitzicht over het noordelijke deel van het Balloërveld. Vlak voor je voeten groeit veel veenmos en in kleine poeltjes kwaken kikkers. De route toucheert middels een knik dit mooie heidegebied. Sinds 2006 is het officieel geen militair oefenterrein meer. De vervallen tankgracht die we passeren dateert uit de tweede wereldoorlog. Het Balloërveld heeft een unieke geschiedenis en een unieke flora en fauna.

Monument Harry de Vroome

Oude tankgracht Balloerveld

Al gauw, na een klein stukje fietspad, bereiken we het beekdal van het Loonerdiep. Hier staat sinds 2004 een stenen monument ter nagedachtenis aan landschapsarchitect Harry de Vroome.  Op de website Drentsche aa.nl  staat “ Als consulent Landschapsbouw heeft De Vroome (1921–2001) zich onvermoeibaar ingezet voor het Drentse landschap. Tegen de stroom in roeiend wist hij bij de grote ruilverkavelingen in de jaren zestig en zeventig veel waardevols veilig te stellen. Het monument, gemaakt door Bastiaan de Groot, is een hoekige granieten zuil met vier kijkgaten. Door de gaten zijn het beekdal, de es, de heide en de kerktoren van Rolde te zien: alle componenten van het beek- en esdorpenlandschap.”  Als je er langs loopt moet je even door die vier gaten kijken en je realiseren dat zonder visionairs als

Monument voor Harry de Vroome

Harry de Vroome dit afwisselende en unieke landschap er heel anders had uit gezien.

Loonerdiep

We wandelen richting Kampsheide met het Loonerdiep aan de rechterhand. Hier weer een patroon dat je in dit esdorpenlandschap vaker tegen komt : aan de ene kant akkers en weilanden (vroeger heide) en aan de andere zijde van het zandpad de natte hooilanden en de meanderende beek. Het pad waarover je loopt wordt dan begrensd door houtwallen.

Landbouw grenst aan kwetsbaar beekdal

Vroeger waren dit de grenswallen om het vee binnen de graslandjes te houden. De koeien mochten niet de heide op. Het beekdal van het Loonerdiep is verrassend mooi. Soms zie je beek, dan weer niet. Richting Deurze wordt het landschap wat opener.  

Kampsheide

Na het vele moois wat je op deze route ziet mag je Kampsheide als toetje zien. Dit gebied, dat wordt beheerd door Stichting Het Drents Landschap ligt tussen het beekdal van het Loonerdiep en de Balloër es in. Het is mooi bewaard gebleven, omdat het in de tijd van de

Grafheuvel op landgoed Kampsheide

ontginningen particulier terrein was. Al wandelend over het voormalig landgoed wordt al snel duidelijk, dat dit een bijzonder historische plek is. We passeren een hunebed, grafheuvels en restanten van celtic fields. De monumentale boerderij, die bij Kampsheide hoorde is op 12 maart 2012 afgebrand. In die tijd werd Drenthe geteisterd door een brandstichter die het op monumentale gebouwen had gemunt. We passeren de twee bruggen over het Loonerdiep. Mooi plekje hier. Een vlonderpad brengt ons richting een bosje. Al gauw zien we cafe De aanleg liggen, het eindpunt van deze mooie etappe. Hier heet de beek plotseling Het Deurzerdiep en kun je ook goed zien wat er van de meeste lopen in Drenthe is geworden: een gekanaliseerde watergang, gegraven om zo snel mogelijk water uit landbouw gebieden af te voeren.

Zandpad vormt grens

Vanuit het dorpje Anloo met de prachtige oude Magnuskerk als absolute blikvanger (bouw al in de 11^e eeuw!) loop je zo het beekdal van het Anlooër Diepje in. Dat is hier niet meer dan een klein helder stroompje van nog geen meter breed. Het landschap laar hier twee werelden zien: aan de linkerkant van het zandpad het vlakke in cultuur gebrachte intensief bewerkte boerenland met veel “groen asfalt” en akkers waarop de eerste maïsplantjes boven de grond uitkomen. Kijk je naar rechts dan zie je nog een mooi bewaard beekdallandschap met houtwallen en natte graslandjes. Aan de vegetatie te zien zijn het geen schrale hooilandjes, misschien is de invloed van de reguliere landbouw nog te groot. Het zandpad als grens tussen het Drenthe van eind 19^e eeuw en het Drenthe van nu. De route brengt ons weer richting Anloo, waar we het Anlooër Diepje  voor de twee keer oversteken. Het uitzicht op het dorp Anloo is hier prachtig. Weilanden zijn hier geel van de boterbloemen. In combinatie met de bruine pitrussen vormen ze een mooie compositie. Een paar koeien op de achtergrond en het plaatje is compleet!

Landschapselementen en hooilandbeheer

Het smalle beekdal van het Anlooër Diepje heeft een paar typische landschapselementendie vroeger een belangrijke functie hadden: smalle houtwalletjes door boeren loodrecht op de beek aangelegd al grensmarkering, natte hooilandjes en een houtwal die evenwijdig aan de beek de grens vormt tussen het beekdal en het boerenland. Vroeger vormde deze wal de grens tussen de madelanden (graslanden aan de beek) en de heide. Bomen als eik, berk, hazelaar en hulst overheersen. Aan het begin van de 20ste eeuw waren de Drentse beekdalen omgeven door woeste gronden. Op oude kaarten is dat nog mooi te zien. Frisgroene stroken te midden van onmetelijke paars vlaktes. Wat moet Drenthe toen mooi geweest zijn! Een klein paadje brengt je dan weer bij het Anlooër Diepje. En ja hoor, daar staan ze: orchideeën!  Het zijn brede orchissen, die hier bij bosjes in de hooilandjes staan. Prachtig gezicht. Waardoor vinden we orchideeën toch zo mooi? Hier vind je ze alleen in graslanden die niet bemest worden. En waarop hooilandbeheer wordt toegepast. Wat zoiets betekent als een keer per jaar maaien en het maaisel weg halen. Hierdoor wordt de bodem steeds schraler. In combinatie met voedselarm kwelwater komt dan misschien na veel geduld ooit weer de vroegere flora weer terug. Deze vorm van beheer is hier in ieder geval succesvol.

Gasterse Duinen

De route brengt de wandelaar dan zuidwaarts richting het dorpje Gasteren. Ten noorden hiervan ligt het heideveld De Gasterse Duinen. De naam doet vermoeden dat hier meer sprake is van zand dan van heide en dat klopt ook wel. De heide die hier vroeger lag werd door de honderden schapen zo intensief begraasd en er werden zoveel heideplaggen voor de potstal weggehaald,  dat de heidebodem brak en het zand begon te stuiven. Grote bulten zand ontstonden : de duinen van Gasteren. Het boerenbedrijf had in de eerste helft van de vorige eeuw de schapen en de mest in de potstal niet meer nodig (door de komst van kunstmest) en langzaam begroeiden de duinen weer. Nu vind je weer heide in het gebied, dat door Het Drentse Landschap wordt beheerd. Eeuwenoude karrensporen lopen hier nog over de heide en om die heide mooi open te houden wordt deze begraasd door een aantal schapen en Schotse Hooglanders.

Het Oudemolensche Diep

De route volgt de noordelijke rand van de Gasterse Duinen en we steken voor de vierde en vijfde keer het Anlooër Diepje over. Hier kun je de locatie vinden waar het Anlooër Diepje ophoudt te bestaan omdat het beekje uitmondt in het Oudemolensche Diep. Gewoon even door het grasland lopen en kijken. Je hebt hier een prachtig uitzicht over het brede beekdal van het Oudemolensche Diep. Evenwijdig aan laatst genoemde beek loopt de route richting Oudemolen. Ook hier langs de asfaltweg een vlonderpad. Roestbruine slootjes vallen hier op, net als de vele natte plekken in het zompige grasland. Hier komt kwelwater aan de oppervlakte. Der route eindigt op de parkeerplaats even buiten Oudemolen.

Wandelen ?

Gasterse Duinen ( wandeling Drents Landschap)

Anlooer Diepje ( uit boek van Frank Berendse : Natuur in Nederland)

Van Amen naar Grolloo: 10 kilometer

Vanuit het café De Amer in Amen loop je zo de 19^e eeuw in. Een graspad langs een oude houtsingel met oude eiken brengt je naar het beekdalletje van het Amerdiep. Kleine graslandjes omzoomd door houtwallen bepalen het landschap. Koeien liggen er vredig te herkauwen. Overal bloeiend fluitenkruid, gele boterbloemen en lila dagkoekoeksbloemen. Het bijzonder is dat je op deze plek kunt zien hoe mooi de Drentse beekdalen geweest moeten zijn en wat er met de beek en de omgeving gebeurde toen het landschap “in cultuur” werd gebracht. Hier meandert namelijk nog een stukje authentiek Amerdiep en bijna parallel aan het stroompje loopt het genormaliseerde (lees: rechtgetrokken) Amerdiep. De wandelgids vermeldt: “Efficiente landbouwbedrijven, grote akkers en een beheersbaar waterpeil, daar draaide het om” De verschillen tussen beide beken zijn groot. Als je ergens in Drenthe wilt zien wat er vroeger naar de Filistijnen is geholpen, dan is het hier wel. Gezegd moet worden dat de gekanaliseerde beek er niet onaantrekkelijk uitziet.

Helder water

Het water is helder en er is een prachtige onderwaterflora te bewonderen. De helderheid van het water dankt de beek aan kwelwater, dat hier aan de oppervlakte komt. Onderwaterfotograaf Marius Kolvoort vertelt in het boek Beeldschoon Water (2008) over het gevarieerde onderwaterleven in de oude en de nieuwe loop van het Amerdiep. Prachtige foto’s laten waterranonkel, fonteinkruid, sterrenkroos in glashelder water zien. En je weet niet wat je mist als je bij de Amerbrug tussen de keien van de stuw gaat kijken. “Bij de Amerbrug zijn benedenstrooms van de stuw keien gestort om uitspoeling tegen te gaan. Op en tussen de keien wemelt het in dit zuurstofrijke water van kokerjuffers en bermpjes, een vrij algemeen voorkomend beekvisje”, schrijft Kolvoort. Toch ben je als wandelaar blij, dat de route langs het originele kronkelende Amerdiepje gaat, ook al is het maar voor even.

Houtwallen worden hersteld

Erg ver kijken kun je in dit halfopen landschap niet. Weilandjes en akkertjes worden begrensd door mooie houtwallen. Veel houtwallen zijn “doorgegroeid” , wat zoiets betekent als slecht onderhouden. Grote eiken zonder ondergroei, je kijkt zo door een houtwal heen. Vroeger fungeerden deze landschapselementen als veekering en hadden ze naast een aantal solitaire eikenbomen een dichte ondergroei van meidoorn, sleedoorn, lijsterbes, enz. Staatsbosbeheer is in het beekdal van het Amerdiep bezig houtwallen te herstellen. Informatiepanelen vertellen erover en als je goed om je heenkijkt kun je het ook zien. Je ziet dan zowel doorgegroeide als herstelde houtwallen. Na het passeren van de Amerbrug brengt de route je via een fietspad langs de gekanaliseerde beek richting Grolloo.

Voorde in de Amer 

Op oude topografische kaarten is de Amerbrug ook al te vinden. De weg van Hooghalen naar Rolde kruiste hier de Amer. Toen nog geen brug, maar een voorde in de beek: een doorwaadbare plaats, vaak verstevigd door keien. Die keien had je in Drenthe genoeg. Het begrip Amervoorde is niet moeilijk te herleiden als je weet dat Aa water betekent. De route gaat dan langs het beekdal van de Ruimsloot. Het beekje zie je niet liggen, wel de aangrenzende graslanden met erg veel pitrus. Net als het Amerdiep is de Ruimsloot een beek uit de bovenloop van de Drentsche Aa. Een lange rechte verharde weg ( de wandeling gaat  meestal over stille zandpaden, maar nu kan het even niet anders) brengt de wandelaar naar Grolloo. Een mooi bospad over camping De Berenkuil brengt je dan in het dorp Grolloo. Een bezoekje aan de bronzen buste van Harry “Cuby”Muskee is een must. Deze bluesmusicus zette Grolloo op de kaart. Muskee overleed in september 2011 en de inwoners van Grolloo hebben nooit gedacht dat hun dorp een bedevaartsoord voor bluesliefhebbers zou worden.

Eerst zetten we de auto naast cafe De Amer in Amen en fietsen naar het herinneringscentrum, dat over het voormalig Kamp Westerbork vertelt. Het is er erg druk vandaag en niet alleen omdat het toevallig Hemelvaartsdag is. De belangstelling naar de geschiedenis die zich in de regio heeft afgespeeld is erg groot. We zien erg veel gezinnen als we het Melkwegpad aflopen. Langs dit voetpad veel info over sterren,planeten en andere astronomische wetenswaardigheden. Het twee kilometer lange pad brengt de wandelaar uiteindelijk tot de ingang van het voormalig concentratiekamp. Ook hier erg veel interesse. De vervallen woning van de kampcommandant staat er nog. Verder is vrijwel alles weg. De plek maakt erg veel indruk. Zeker als je je realiseert, dat de asfaltweg waarop je het kamp inloopt het tracé van de vroegere spoorlijn was………………. De route loopt niet over het kamp, maar gaat bij de ingang direct naar rechts. Na een paar honderd meter passeren we een verzetsmonument. En weer een stukje verder overblijfselen van een waterzuivering, die in de tweede wereldoorlog door de Duitsers is aangelegd. Het zijn bezinkbakken. In die tijd al mocht het rioolwater niet in het beekdal van het Amerdiep terechtkomen. Uit deze beek werd namelijk drinkwater gewonnen. Toch verrassend, zo’n monument midden in het bos. als je het niet weet, loop je er zo aan voorbij.

Staatsbossen

Dan krijgen we vooral veel bos. Lees: staatsbos. Op kaarten van voor 1900 ziet deze regio er heel anders uit: uitgestrekte heidevelden, afgewisseld door groene oases; de beekdalen. Verder hier en daar een dorpje. In het begin van de 20ste eeuw gaat de schop in de Drentse grond. De “woeste gronden” worden aangepakt en omgezet in landbouwgrond. En op plekken waar bijna niets wilde groeien werd bos aangeplant: maar liefst 18000 ha bos werd door de overheid (lees: door werkelozen) aangeplant. Nu zijn we honderd jaar verder en lopen we door deze bossen. Ze zijn in vakken ingedeeld en elk vak heeft een nummer. De natuurbeleving is nogal wisselend. Er zijn mooie sfeervolle plekken. Bos, dat een kruidlaag, een struiklaag en een boomlaag kent. De perfecte opbouw,  zoals een bos ook hoort te zijn.  Maar we wandelen ook door stukjes monocultuur waar de biologische saaiheid vanaf druipt.  Hier wil je niet lang zijn, je hoort geen vogels, er bloeien geen planten, er is niets te beleven. Toch zie je de bossen mooier worden. Dode bomen blijven liggen, er worden open plekken gecreëerd, het wordt allemaal wat natuurlijker.

Nieuwe natuur in de Holmers en Halkenbroek

Als we de bossen uitkomen passeren we de nieuwe natuur van de Holmers. Landbouwgronden zijn afgegraven en hier mag de heide een poging doen om weer terug te komen. We zijn weer terug in de 19e eeuw! Boerenland wordt weer natuur. De route brengt ons bij een van de mooiste locaties van deze etappe: de 14 meter hoge uitkijktoren die een geweldig uitzicht geeft over het beekdal van het Amerdiep. We kijken hier naar een van de brongebieden van de Drentsche Aa. Het beekdal is door allerlei maatregelen (o.a door het dempen van sloten) weer natter geworden. Als het extreem nat wordt kan het gebied gebruikt worden als waterberging. Hier zie je het mes weer aan twee kanten snijden: we willen graag droge voeten houden, maar hiervoor moeten oude beeklopen weer worden hersteld. Waterbeheer en natuurontwikkeling gaan dan hand in hand. Je ziet het niet alleen hier , maar op heel veel andere plaatsen in ons land. Het broeikaseffect met zijn verwachte extreme neerslag heeft positieve gevolgen voor beken en rivieren. De route loopt  dan op de grens tussen bos en beekdal en je wandelt een stukje met het meanderende Amerdiep op. Prachtige oude houtwallen hier met hele oude eiken Het dalkruid en salomonszegel staan bijna in bloei. Een koekoek roept vlakbij. Als we het beekje   de rug toekeren brengt de etappe ons in een perceel nieuwe natuur: een jong bos, dat een paar jaar geleden aangeplant is als ecologische verbindingszone. Via de Soartendijk komen we in het lieflijke Amen. Middelpunt is het oude culturele café De Amer. Veel bluesliefhebbers kennen deze plek. Meer dan 70 concerten worden hier per jaar gegeven, maar er is ook aandacht voor literatuur en ontmoeting. Het is het eindpunt van deze mooie etappe.

Links:

http://www.cafedeamer.nl/

Over Holmers en Halkenbroek http://www.drentscheaa.nl/documents/nieuwsarchief/beekdal_holmers.xml?lang=nl

http://www.kampwesterbork.nl

Het gidsje kost 13,50 euro en is via de boekwinkel en verschillende websites verkrijgbaar.

RTV Drenthe heeft veel aandacht besteed aan deze mooie wandelroute: http://www.youtube.com/watch?v=mYzPRfSCaxc