Eén van de mooiste wandelgebieden in Drenthe is het beekdal van de Geeserstroom. Je vindt dit beekdal in de driehoek tussen de dorpen Gees, Nieuw-Balinge en Meppen. Via het Wandelnetwerk Drenthe kun je er een heerlijke kuiertocht maken. Je waant je honderd jaar terug in de tijd. Tijdens een tocht door het gebied kom je een landschap tegen met oude houtwallen, pingo’s, veengaten, hooilandjes, heide, bossen, moerasjes en natuurlijk een slingerende beek, die zich soms even laat zien. Het Drenthe van rond 1900 ! Van al die mooie beekdalen die Drenthe heeft gekend, zijn er nog maar heel weinig over. Heel veel moois werd rücksichtsloos aan de kant geschoven en het land werd verkaveld. Er waren maar weinig mensen die zich daar toen druk over maakten. Maar dat is van alle tijden.

De rechtgetrokken Geeserstroom liep door de Bergstukken, vlak langs de motte De Klinkenberg

Verkaveling ging niet door 

Tussen 1927 en 1970 werd het hele beeksysteem van de Geeserstroom genormaliseerd ( rechtgetrokken) en op kanalen en vaarten aangesloten.  In de jaren ’60 moest ook het hele beekdal op de schop. Het streven was een “doelmatige verkaveling“. Lees: “Alles wegschuiven en het land opnieuw praktisch indelen”.  Echter… het kwam er niet van. De Natuurbeschermingsraad ( een soort adviescollege voor de overheid in die tijd) stond lijnrecht tegenover de verkavelingsplannen. Bovendien nam de waardering voor oude landschappen in die tijd toe.  Uiteindelijk ontsprong het beekdallandschap van de Geeserstroom  de dans en de hooilandjes, singels en houtwallen bleven gespaard. Het beekdal werd  relatienotagebied.  Die toekenning bleek de redding van het oude landschap rond Gees. Uiteindelijk zagen allerlei instanties  de ecologische en cultuurhistorische waarde van het beekdal in en werden allerlei plannen gemaakt om het gebied verder te ontwikkelen.

aanleg waterberging Mepper Hooilanden augustus 2007

Mepper Hooilanden

We zijn nu een flink aantal jaren verder en er is veel gebeurd. In 2006 werd de stilte in het landschap verbroken door het geluid van shovels en af en aanrijdende vrachtwagens. Het brongebied van de Geeserstoom, de Mepper Hooilanden ( 40 ha) , werd afgegraven. De

Mepper Hooilanden december 2007

bedoeling was om er een “verlandingsvegetatie” van te maken. Een soort moeras met veenvorming dus, maar de laagte stroomde vol met (kwel)water en bleek uiteindelijk veel dieper dan gepland. Het gebied bleef open en nat. Het ontwikkelde zich als heel snel tot een belangrijke pleisterplaats voor doortrekkende en overwinterende watervogels. Al gauw stond het in kringen van vogelaars bekend als vogelparadijs waar je de mooiste dingen kon zien. De laatste paar jaar is de interesse voor die natte hooilanden behoorlijk teruggelopen, maar daar over later meer.

Wilde zwanen overwinteren in de Mepper Hooilanden als het er nat is

Waterberging

In het begin van deze 21 ste eeuw hebben de waterschappen grote zorgen. Extreme neerslag in het najaar van 1998  was de oorzaak. De bakken water die toen van boven kwamen leverde een behoorlijk trauma op. Dit mocht niet weer uit de hand lopen!  In

In de bovenloop van een beekdal wordt water langer vastgehouden

Drenthe zijn het de lager gelegen randen van de provincie die het water moeten verwerken. Drenthe kun je vergelijken met een omgekeerd bord. Hoog in het midden, laag in de randen. De oplossing ?  In extreem natte situaties het water niet direct afvoeren, maar juist langer vast houden in de boven-en middenloop van het beekdal. Maar ja, dan moest er nog wel het een en ander gebeuren. Het beekdal rondom Gees mocht dan landschappelijk nog redelijk in tact zijn, het was zestig jaar terug helemaal ingericht om het water zo snel mogelijk kwijt te raken:  de voormalige beek was niet meer dan een rechte afwateringssloot, talloze greppels waren gegraven met uiteindelijk aansluitingen op kanalen en vaarten. Weg met dat water !

De hooilandjes langs de beek met een vegetatie van riet en pitrus

Infopanelen

Er was dus werk aan de winkel ! Infopanelen aan de randen van het beekdal vertellen over de plannen van het beekherstel: ” …………… een landschap gaat het worden met een bijzondere natuur: meanderende beken, moerassen, bloemrijke graslanden, hier en daar een netwerk van houtsingels en vooral veel open landschap. En natuurlijk met de daarbij horende flora en fauna”. Zwervend door het beekdal kom je anno 2020 al snel tot de

Panelen geven info over het beekdal

conclusie dat de informatie op het paneel geen luchtfietserij is. Het beekdal is prachtig. Je realiseert je nauwelijks dat de plannen met het gebied lang niet allemaal zijn gerealiseerd.  Twintig poelen zouden worden gegraven, ze kwamen er niet. Maar liefst 10 kilometer aan houtsingels moesten het beekdal aantrekkelijker kwamen, ze werden helaas niet aangeplant. Dat de Mepper Hooilanden zouden veranderen in een watervlakte had ook niemand voorzien. Toch kun je zeggen dat de belangrijkste doelstelling ( vernatting en waterberging) werd gehaald. Al  zal niet iedereen dit beamen…

Oude en nieuwe loop 

Honderd jaar geleden slingerde de Geeserstoom zich door het Drentse land, maar deed dat op een andere locatie dan nu. Op topografische kaarten van begin 20ste eeuw is te zien dat het loopje als Marsstroom begint in de natte hooilanden ten noorden van het dorp Gees.

Geeserstroom anno 2020

Als Geeserstroom en Loodiep meandert de beek  zuidwaarts richting Het Drents Kanaal. ( Verlengde Hoogeveensche Vaart). Halverwege de vorige eeuw is de beek gekanaliseerd. Deze afwateringssloot ( meer was het niet) liep aan de oostkant van motte De Klinkerberg. Tijdens de up-date van het beekdal werd de rechtgetrokken beek dichtgegooid en een nieuwe Geeserstroom gegraven. Dit beekje kwam aan de westkant van De Klinkerberg te liggen. Op de website topotijdreis kun je de ontwikkelingen van het beekdal over de periode 8015 tot nu  goed volgen.

Het beekdal werd na afronding van het project al gauw natter ( 2007)

Onbedoelde natuur 

Zoals eerder opgemerkt werden niet alle streefdoelen in het project beekherstel gehaald. Sterker nog, het beekdal ontwikkelde zich totaal anders dan de bedoeling was. Om een voorbeeld te noemen: langs de beek zouden hooilandjes zich ontwikkelen tot extensief beheerde bloemrijke graslanden. Het liep echter anders. Langs de beek kwam een kletsnatte moerasvegetatie van riet en pitrus tot ontwikkeling, mogelijk als gevolg van te veel fosfaat in de bodem. Hierdoor werd op veel plaatsen de mooie meanderende beek aan het oog onttrokken. Lopend door het beekdal vraag je je soms  af ” Waar stroomt die Geeserstroom eigenlijk ? Het landschap is overigens te mooi om je daar echt druk over te maken.

Veel bomen gingen door de vernatting dood. Toch verrijking van natuur.

Dode bomen 

Wat vooral opvalt in het beekdal zijn de vele dode bomen. Dat zal niet de bedoeling geweest zijn. Door de geslaagde vernatting ( belangrijke doelstelling van het project)  van het gebied kwamen veel bomen met hun wortels onder water te staan. Het beekdal hield

De grote zilverreiger voelde zich al snel in het natte beekdal thuis

veel meer water vast dan verwacht. Op mistige dagen zorgen al die wegrottende bomen voor een mystiek sfeertje. Vogels gebruiken de dode staketsels graag als uitkijkpost. Over vogels gesproken. Het kletsnatte beekdal zorgde ook hier voor grote verassingen. Broedgevallen van typische moerasbewoners als roerdomp, waterral en porseleinhoen in het stille waterbergingsgebied de Roonboom. Wie had dat ooit gedacht ?  Veel prachtige onbedoelde natuur. En vooral natte natuur. Prachtig toch ? Zeker, maar niet iedereen was er blij mee………………………

Niet iedereen was blij met een kletsnat beekdal

Natte voeten en droge zomers 

Na de oplevering van het herstelproject begon hier en daar het gemopper. Boeren klaagden over een te hoge grondwaterstand. Sommige wandelpaden bleken onbegaanbaar, vlonderpaden kwamen onder water te staan. Archeologische monumenten zouden voor recreanten nauwelijks bereikbaar zijn. Natte kruipruimtes in de buurt. En er waren meer muggen dan anders.  Veel mensen in de omgeving hadden een heel ander beekdal voor ogen. In ieder geval geen moeras. Waar zijn de weidevogels ? En de orchideeën ? Onrust rondom de Geeserstroom. Belangengroepen kwam bij elkaar. Boeren, burgers, politici en beheerders. Waterschap Vechtstromen besloot in 2016  een deel van de beek uit te diepen om zodoende meer water te kunnen afvoeren. Met succes, want het beekdal liep min of meer leeg. En toen….. toen kwam de droge zomer van 2018. En van 2019. En ook in de zomer van 2020 viel weinig water. Het natte ecosysteem kreeg een knauw. De moerasvogels verdwenen, de watervlakte van de Mepperhooilanden viel droog. Duizenden trekvogels moesten op zoek naar een ander rust- en foerageergebied.

Ontwikkeling elzenbroekbos Reestdal. Is dit de oplossing bij de Geeserstroom ?

In de media

De problematiek van de Geeserstroom kreeg veel aandacht in de media. Ongeruste natuurliefhebbers richtten de werkgroep “Vrienden van de Geeserstroom” op en zochten de publiciteit. Met succes. Regionale kranten, zoals de Coevorder Courant  en het Dagblad van het Noorden wisten het beekdal ook te vinden. Berichtgeving over een beekdal dat eerste te droog, toen te nat en toen weer te droog was. Is er ondanks de meningsverschillen over het beheer van het gebied, nu een definitieve oplossing waarin iedereen zich kan vinden ? Nee. De “Vrienden van de Geeserstroom” denken meer water te kunnen vasthouden door langs de beek een elzenbroekbos te ontwikkelen.

Geen soldaten, maar schapen op de motte De Klinkenberg

De motte Klinkenberg

Er is in het verleden veel gebeurd rondom Gees. Het dorp Gees is al honderden jaren oud en ook in de omgeving is veel te zien. Een mooi voorbeeld van zo’n bezienswaardigheid is De Klinkenberg. Dit is het restant van een motte. Een motte is een  geheel of gedeeltelijk kunstmatig opgeworpen heuvel met een regelmatige vorm, vaak omgeven door een natte of droge gracht. Zevenhonderd jaar geleden stonden vlak buiten Gees twee enorme heuvels. Op de hoogste heuvel stond een mottekasteel, op de andere een voorburcht. Beide heuvels waren omgeven door een gracht. De heuvel van de voorburcht werd in de jaren dertig geheel afgegraven voor de zandwinning. Van de hoofdburcht is de heuvel nog gedeeltelijk te bewonderen.  Een informatiepaneel geeft veel leuke bijzonderheden over de geschiedenis van motte de Klinkenberg. In Drenthe zijn nog vier locaties van mottekastelen bekend.

Wandelroute door het beekdal van de Geeserstroom

Wandelroute 

Het stroomgebied van de Geeserstroom en de nabije omgeving is erg geschikt voor een mooie wandeling of fietstocht. Wandelen is de beste manier om de sfeer in het beekdal te proeven. Via het Wandelnetwerk Drenthe heb ik een wandeling bedacht waarbij je het beekmoeras zo dicht mogelijk passeert. Het is een route van 16.2 kilometer. De start is knooppunt 10, vlak bij Zwinderen. De route is erg gevarieerd. Iets inkorten kan. Dit is de volgorde van de knooppunten:

Op deze route kom je geen horeca tegen.

Start: knooppunt 10-28-29-30-31-32-56-54-53-42-43-35-40-49-25-26-29 ( inkorten kan hier)- 09-08-07 (Gees) -05-terug bij 10. Veel wandelplezier ! 

Het inrichtingsplan Geeserstroom is tot stand gekomen door samenwerking van waterschap Vechtstromen , Staatsbosbeheer en Dienst Landelijk Gebied Drenthe. Wil je meer lezen over dit gebied ? Tijdens het schrijven van dit artikel heb ik o.a. de volgende bronnen gebruikt.

Natuurontwikkeling landschap historisch bekeken ( RUG )

Herinrichting Geeserstroom  ( Alterra) 

Waarnemingen flora en fauna 

 zuurstofrijk, het water van de Reest is troebel en zuurstofarm. De bodem van de Reest bestaat uit veen, die van de Geul uit zand. Ook de oorsprong is verschillend. De Reest is van nature een hoogveenbeek, een stroompje dat vroeger zijn bovenloop had in de uitgestrekte hoogveengebieden van Noordoost Overijssel en Zuidoost Drenthe. Nu begint de Reest op een wat gekunstelde manier ten noorden van Dedemsvaart. De Geul heeft zijn oorspronkelijke bron(nen) nog. Die liggen in België. In het gehucht Lichtenbusch begint de Geul in de kelder van een boerderij. De Reest mondt uit in het Meppelerdiep, de Geul doet dat in de Maas. Er zijn nog veel meer verschillen te noemen, maar misschien is het ook wel aardig om eens naar wat overeenkomsten te kijken. Beide beken zijn nog redelijk onaangetast. Gelukkig zijn ze niet zoals zoveel beken in ons land over de hele loop rechtgetrokken en gekanaliseerd. Beide beekdalen zijn ook erg populair bij wandelaars. Het Geuldal  heeft meer bekendheid en kent ook meer toerisme, maar genieten van een prachtig beekdallandschap kun je in beide beekdalen. Toch wint het Geuldal als het gaat over landschappelijke veelzijdigheid, hoe kleinschalig en afwisselend het Reestdal ook is. Misschien is dit wel het mooiste beekdal van ons land. Om maar wat typisch kenmerken te noemen: bronnen,hollewegen,beekjes,graften,bossen,struwelen,heggen,boomgaarden,vakwerkhuizen,watermolens, enz. Het ene plekje is nog mooier dan het andere. En dan natuurlijk die uitzichten over het prachtige Limburgse heuvelland. Zuid-Limburg is hét wandelparadijs van Nederland!

Door de opkomst van de industrie en grootschalige landbouw veranderde er veel. Veel beken werden gekanaliseerd of verdwenen uit het landschap. De beken die er nog waren werden vaak gebruikt om overtollige regenwater en afvalwater weg te voeren. Op veel plekken verdween het karakteristieke oude cultuurlandschap. Slechts weinig beekdalen in Nederland zijn deze ontwikkeling ongeschonden doorgekomen.Het Reestdal is redelijk goed bewaard gebleven, maar dat is van een groot aantal andere beekdalen niet te zeggen.

De laatste jaren doet zich een opmerkelijke ontwikkeling voor. In kringen van plannenmakers is het woord beekherstel een trend. Met weemoed kijkt men terug naar het landschap van oma en opa. Cultuurhistorie lijkt momenteel het toverwoord binnen de ruimtelijke ordening in Nederland. Een vlucht naar het verleden ? Een laatste strohalm om nog te redden wat er te redden is? In ieder geval krijgen veel beekjes hun oude loop weer terug. Miljoenen euro’s worden al of niet met steun van de Europese Unie of de Postcodeloterij in het herstel van beken en beekdalen gepompt.

Veel is weg

Op oude topografische kaarten van Nederland zijn meer dan duizend (!) riviertjes en beekjes terug te vinden. De meeste beken werden gevoed door grondwater. Hoewel dus veel beken zijn verdwenen, valt op een aantal plekken gelukkig nog veel te genieten.

Veel beken op de zandgronden zijn laaglandbeken. Ze liggen in het oosten, midden en zuiden van ons land. Voorbeelden zijn de Drentsche Aa, de Dinkel, de beken rond Winterswijk, de Dommel, de Geul en natuurlijk de Reest. Vaak worden beken en sprengen in één adem genoemd, maar dat is niet terecht. Sprengen zijn door mensen gegraven. Ze komen veel op de Veluwe voor.
Vroeger ontsprongen de laaglandbeken in veen-, heide- of moerasgebieden. Dat was met de Reest ook het geval. Het beekje ontstond in de Echter Grote Venen, een immens hoogveengebied in Zuidoost Drenthe. De Reest heeft nog steeds een aantal kenmerken van een hoogveenbeek. Tegenwoordig “ontstaan” beken in landbouwgebieden.

Indeling beekdal

Een beek verzamelt alle mineralen en organische stoffen, zoals dode bladeren en mest uit het stroomgebied. Onder het stroomgebied van een beek wordt verstaan:
- de beek
- het beekdal
- de beekflank

Uit dit gebied ontvangt de beek zijn water. Het water stroomt bovengronds en ondergronds naar de beek, die het afvoert. Het stroomgebied vormt samen met de aanwezige flora en fauna het beekdalecosysteem. Dit systeem kent de volgende zones:
- het brongebied
- de bovenloop
- de middenloop
- de benedenloop

Tussen deze zones kunnen grote verschillen optreden. Dat is ook wel logisch. De aanvoer van water en organisch materiaal is in de benedenloop van een beek veel groter dan in de bovenloop. De flora en fauna in de beek zijn sterk afhankelijk van de aanvoer van dit organisch materiaal. Dit verklaart ook het verschil in soorten van het brongebied en de benedenloop.

In een beekdal worden verschillende soorten waterstromen onderscheiden;
- Neerslag, dus de afvoer van regenwater. Dit water is voedselrijk als het via
landbouwgrond in de beek terecht komt.
- Ondiep grondwater, kwelwater dat vaak arm is aan voedsel en arm aan mineralen.
- Diep grondwater, kwelwater dat door een langdurig ondergronds verblijf voedselarm, maar mineraalrijk is geworden.

Typische beekdalkenmerken

Een beekdal is in het landschap vrijwel altijd makkelijk herkenbaar. Zelf op plaatsen waar de beek verdwenen is ,zijn nog vaak karakteristieke eigenschappen terug te vinden. Misschien is het meest in het oog lopende kenmerk wel de meandering: het kronkelen van de beek. Deze bochten zorgen voor variatie in stroomsnelheid en bodemdeeltjes. In de binnenbocht zet een beek door de lage stroomsnelheid fijner materiaal af dan in de buitenbocht waar het water sneller stroomt. Door deze variatie is er in een beek plaats voor planten en dieren van het stromende en het bijna stilstaande water.

Kleine moerassen

Door het opborrelen van kwelwater in de flanken van het beekdal op plaatsen waar het water niet gemakkelijk kan wegstromen worden vaak kleine moerasjes aangetroffen. Op deze natte plekken is veenvorming mogelijk. Deze moerassen staan bekend als kleine zeggenmoerassen. Ze zijn herkenbaar aan de vele zeggensoorten die er voor komen. Op plaatsen waar kalkrijke kwel naar bovenkomt worden de draadzegge en de ronde zegge aangetroffen, maar ook het moeraskartelblad. Deze plant wordt in deze regio ook wel “reestdalorchidee” genoemd. De aanwezigheid van wateraardbei en waterdrieblad wijst op een zwak zuur milieu. Dit milieu ontstaat als kwelwater en zuur (regen) water met elkaar in contact komen. Aan de zijranden van het Reestal komen dit soort moerasjes wel voor. Een voorbeeld hiervan is te zien op de overgang van de Wildenberg naar de graslanden van de Reest.

Rietmoerassen en natte ruigten

Langs oevers van voedselrijke laaglandbeken komen in de middenloop en benedenloop natte gebieden voor met hoog riet en ruigtesoorten. Door de aanwezigheid van organisch materiaal kunnen planten en struiken zich goed ontwikkelen. Rietmoerassen zijn te herkennen aan de hoge rietsoorten en zijn vaak rijk aan vogels. Planten zoals waterzuring, valeriaan, moerasspirea, liesgras en beekpunge voelen zich er goed thuis. Het voorkomen van de gele lis wijst op vermest oppervlaktewater.

Elzenbroekbossen

Op kwelplekken, in brongebieden en op zandgronden waar het oppervlaktewater tot boven het maaiveld staat komen elzenbroekbossen voor. De meest voorkomende boom in deze natte en vochtige bossen is de zwarte els. De waterstand is vaak hoog en daardoor staan veel kruiden en varens op of rondom elzenstobben. Een boom die hier ook vaak te zien is de zachte berk.

Elzenbroekbossen zijn rijk aan planten, vogels en paddestoelen. Dat er veel zwammen voorkomen is geen wonder, want een elzenbroekbos herbergt veel dood hout. Veel broekbossen zijn voor de mens moeilijk toegankelijk. Ze ademen vaak de sfeer uit van oerbossen. Dieren profiteren van de rust . Beekbegeleidende bossen zijn ook belangrijk als verbindingszone voor zoogdieren, amfibieën en insecten.

Beekbegeleidende graslanden

Blauwgraslanden en dotterbloemhooilanden zijn de meest in het oog lopende onderdelen van het beekdal. De graslanden zijn open en vooral als ze in bloei staan trekken ze veel aandacht. De bodem is vochtig en schraal. De landen worden niet of nauwelijks bemest. Deze graslanden worden één keer (soms twee keer) gemaaid. Het maaisel wordt afgevoerd. Als er niet gemaaid wordt verandert het grasland uiteindelijk in een broekbos of wilgenstruweel.

Beekdalgraslanden zijn erg rijk aan flora en fauna. In veel beekdalen komen in de schrale graslanden orchideeën voor. Het dal van de Drentsche Aa staat er om bekend. In het voorjaar zijn veel graslanden geel gekleurd van de dotterbloemen. Daarna krijgen pinksterbloem, echte koekoeksbloem, boterbloemsoorten, moerasvergeetmeniet, e.d. de overhand. Dotterbloemhooilanden wijzen op de aanwezigheid van kwelwater. Behalve een rijke flora komen er ook veel vlinders en muizen voor.

bronnen:
het milieu van de natuur – uitgave stichting natuur en milieu
de toekomst van de beekdalen –uitgave stichting natuur en milieu
dagblad Trouw

Dus werden veel beken rechtgetrokken en veranderden in een saaie afwateringssloot met hier en daar nog een flauwe bocht. Bovendien ging het landschap op de schop tijdens de vele ruilverkavelingen. Van veel beekdalen bleef niet veel meer over. Oude topografische kaarten herinneren ons nog aan een landschap dat helaas niet meer bestaat.
De tijdgeest van nu is anders. Een nostalgisch verlangen naar oude landschappen lijkt nu een trend. Op veel plaatsen in de regio zie je beekdalen, voor zover dat nog mogelijk is, weer in oude glorie terugkomen. De oude loop van de beek wordt weer uitgegraven, aangrenzende hooilanden komen weer terug, houtwallen en geriefhoutbosjes worden weer aangeplant. En het klinkt gek,maar de problematiek rond het broeikaseffect is een zegen voor de beekdalen in ons land. In veel beekdalen worden waterbergingsgebieden in de middenloop of bovenloop aangelegd.Vaak levert dat natuurwinst op.

In onderstaande artikelen bezoeken we een aantal beekdalen, waar natuur- en landschapswaarden weer worden hersteld of gewoon nog aanwezig zijn.

Keizer van alle Drentse beekdalen

Het landschap is zelfs voor een groot deel door de mens ingericht. Wordt het Reestdal “De grootvorstin van Drenthe’s stroomen” genoemd, dan is het stroomgebied van de Drentsche Aa zeker de “keizer” van de Drentse beken ! Weinig gebieden in ons land zijn zo rijk bedeeld met cultuurhistorie en natuur als het beek-en esdorpenlandschap van de Drentsche Aa. Apart is trouwens de naam die men aan het gebied geeft. In het beekdal van de Drentsche Aa is namelijk helemaal geen Drentsche Aa te bekennen. De beek bestaat namelijk niet! Tenminste niet in Drenthe.

Ten zuiden van het Groningse Glimmen stroomt inderdaad de Drentsche Aa richting het Noord Willemskanaal. Alle stroompjes in het beekdal van de Drentsche Aa hebben een andere naam ! En het zijn er nog al wat: wel eens gehoord van het Anderse Diep, het Loonerdiep, het Taarlozer Diep, het Deurzerdiep en het Zeegser Loopje? En er zijn er nog meer.

Talloze beekjes

Kleine meanderende stroompjes die als een waaier door Noord Drenthe stromen. Ooit kwam de Drentsche Aa uit in de buurt van de stad Groningen. Ten noorden van de stad verenigde hij zich met de Hunze om via het Reitdiep af te stromen naar de Waddenzee.

Stroomopwaarts kijk je van de stad Groningen naar de brontakken in Midden-Drenthe, ten zuiden van Assen, Grolloo en Rolde. Dankzij 21 meter hoogteverschil wil het water wel stromen. De waterscheiding aan de oostkant is de Hondsrug; aan de west- en zuidkant ligt die bij Hooghalen en Schoonloo. Het hele stroomgebied is zo’n 30.000 hectare groot. Ter informatie : het stroomgebied van de Reest heeft nu een oppervlakte van ongeveer 6000 ha.Het stroomdal ligt in de driehoek tussen Tynaarlo, Eext en Rolde en is een bezoek meer dan waard.

Orchideeen

De meeste bezoekers doen het beekdal aan vanwege de massaal bloeiende orchideeën. In mei/juni kleuren de bloemen van de brede orchis sommige graslanden paars. Toen Staatsbosbeheer in de loop van de jaren zestig begon met het aankopen van gronden in het Drentsche Aa-gebied, waren er bijna geen orchideeën meer over. Door het vasthouden van voldoende water en door het instellen van een consequent hooilandbeheer, ging het al snel de goede kant op.

Nu zijn er zo’n tweehonderd percelen waar de Brede orchis voorkomt, soms met duizenden tegelijk. Maar het zijn niet alleen de orchideeën die het landschap kleuren. In april overheerst het geel van de duizenden dotterbloemen, later gevolgd door de witte linten van het fluitenkruid. De bloemenpracht is vooral te danken aan het  verschralende beheer van de hooilanden.

De graslanden worden één keer per jaar gemaaid, het maaisel wordt afgevoerd en de landen worden niet bemest. Ook in dit beekdal geldt: hoe armer de grond, des te rijker de plantengroei. Vroeger gebruikten de boeren dit hooi als veevoer om er de winter mee door te komen. Nu past Staatsbosbeheer hetzelfde beheer toe.

Houtwallen

Kenmerkend voor een Drents beekdal zijn de houtwallen. Veel beken worden aan weerskanten geflankeerd door parallel lopende houtwallen of bosjes. Op die manier werd het beekdalsysteem gescheiden van de es (akkers) of de heide. Houtwallen liggen ook vaak dwars op de beek. Dat levert het zgn. coulissenlandschap op. Deze dwarswallen zijn vroeger aangelegd  als eigendomsmarkering, maar ook om vee tegen te houden.

Kleinschalig landschap

Het landschap krijgt hierdoor een zeer intiem en besloten karakter. Tijdens een wandeling langs het Anloöerdiep is dit erg goed te zien. Vroeger zijn veel houtwallen verdwenen, maar de laatste jaren worden er ook veel wallen hersteld. Het dorp Anlo is trouwens erg geschikt als uitgangspunt voor een mooie fiets-of wandeltocht door het beekdal van de Drentsche Aa.

De kerk van Anlo is de oudste van Drenthe. Het gebouw dateert uit de 11de eeuw.  De toren is ruim 23 meter hoog. Op de 3e verdieping hangt een 18e eeuwse klok, die elke dag om 12 uur door de kinderen van de basisschool wordt geluid.

Aan de flanken van een beekdal lagen vroeger essen en heidevelden. Het Ballooërveld en de Gasterse Duinen zijn nog mooi bewaarde heidevelden. Een eeuw geleden bestond het grootste deel van het Drentsche Aa gebied voornamelijk uit heide. Wandelen over het Ballooërveld, met in de verte de kerktoren van Rolde als baken roept nog steeds het gevoel op van de grote stille heide van toen. Dit heide gebied grenst aan twee kanten aan een beekdal, een situatie die in ons land nergens meer voorkomt.

Stuifzanden

Opmerkelijk is dat het Ballooërveld tot lange tijd fungeerde als oefenterrein voor Defensie en pas in september 2006 werd overgedragen aan Staatsbosbeheer. Behalve heide omvatten bovengenoemde terreinen ook stuifzanden. In de negentiende eeuw waren deze “zandwoestijnen” berucht en bevreesd. Zandverstuivingen zijn vaak ontstaan door overbegrazing door schapen van heidevelden. Hierdoor kreeg de wind vat op het zand.

In Oost-Nederland dreigde op tallozen plaatsen stuivend zand uit te lopen op een regionale ramp. Bebossing zorgde voor de ommekeer. Het stuifzand werd beteugeld. Tegenwoordig zijn er niet veel stuifzanden meer in ons land, maar in het beeklandschap van de Drentsche Aa zijn ze nog te bewonderen. De naam “Gasterse Duinen” zegt al genoeg.

Historie

Wat geschiedenis betreft is er in dit Nationaal Park erg veel te zien. Grafheuvels, hunebedden, pingoruïnes, prehistorische akkertjes, oude karrensporen, her en der verspreid is dit erfgoed te vinden. En een bezoekje aan de Ballooërkuil is een must. Volgens de overlevering gingen de Germanen  al naar deze door wallen omgeven kuil om er te vergaderen en recht te spreken.

Wandelen en fietsen

Er valt nog veel meer te vertellen over dit prachtige gebied. U moet er gewoon eens gaan wandelen of fietsen. Mogelijkheden genoeg. Er is een zeer informatieve website :  www.drentscheaa.nl , met daarop veel interessante achtergronden, maar ook wandelroutes e.d.

Een erg bruikbare wandelkaart is de topografische wandelkaart “Drentsche Aa” met een schaal van 1: 25.000. De kaart is verkrijgbaar op de website www.kaartenenatlassen.nl (5 euro)

Verder heeft Staatsbosbeheer twee wandelfolders uitgegeven met daarin 11 wandelroutes. Deze routes kunnen erg mooi worden gecombineerd. Opstapplaatsen zijn bijvoorbeeld Gasteren, Zeegse, Oudemolen en Anloo.

Op de website www.ontrack.nl vindt u (tegen betaling) de 10 kilometer lange Orchideeënroute, een prachtige wandelroute die ook buiten de orchideeëntijd erg de moeite waard is. In Anloo staat het informatiecentrum de Homanshof waar deze routes gratis verkrijgbaar zijn. Naast dit gebouw is in de zomerperiode een sfeervolle theeschenkerij geopend. (alleen op zondagmiddag)

Fotoalbum

Kijk voor meer foto’s van dit mooi stukje Drenthe op de volgende link naar het fotoalbum:

http://nl.fotoalbum.eu/reestdalalbum/a235375