dotterbloemhooiland Reestdal

Jarenlang zagen biologen de biodiversiteit in het Reestdal achteruitgaan. Belangrijkste oorzaak: verdroging. In augustus 2014 startte het Waterschap samen met provincies Drenthe en Overijssel, gemeentes,  provinciale landschappen en andere organisaties met het project “Water op Maat”.   Het project werd een jaar later afgerond. De

Uko Vegter

eerste effecten zijn hoopvol. Door allerlei maatregelen stijgt het grondwater in de hooilanden langs de Reest. Deze stijging heeft een positieve invloed op de vegetatie. In de uitzending trekt bioloog Uko Vegter (Het Drents Landschap) met Menno Bentveld de natte hooilanden van het Reestdal in.

Klik hier om dit item te zien.

Water bergen

Een van de doelstellingen is het water langer vasthouden (bergen) in het beekdal, zodat de benedenloop (lees: Meppel en omgeving) bij extreme neerslag niet al het afgevoerde regenwater moet verwerken. Dat betekent dus meer water in de boven-en middenloop van de Reest. Maar…. werkt het?

winterbed Paardelanden in oktober 2015

Paardelanden

De bovenloop van de Reest ligt ten noorden van Dedemsvaart. De Reest kronkelt als een klein slootje door de hooi-en graslanden van De Paardelanden en Noord Stegeren. Het waterschap heeft op deze locatie een stuwtje weggehaald, een winterbed aangelegd en een aantal vistrappen gemaakt. En verder stroomafwaarts liggen drempels en is de Reest op een aantal plekken ondieper gemaakt. Na de regenval van de afgelopen dagen is de het slootje veranderd in een brede beek. Het winterbed is nu een waterbed. In het verleden zag je de Reestlanden hier vrijwel nooit zo nat. Zien we hier het effect van het genomineerde project ? Dat zou mooi zijn.

Het blijft een raar werkwoord: verondiepen.  Het is jargon uit de wereld van de waterschappen. Mensen die weinig met oppervlaktewater van doen hebben, het zegt ze waarschijnlijk erg weinig. Het begrip komt aan de oppervlakte in het Watergebiedsplan Reestdal van Waterschap Reest en Wieden. Verondiepen wil zeggen dat je zand, slib of ander materiaal gebruikt om water ondieper te maken.

De Reest wordt verondiept

Op vijf locaties wordt/is de Reest ondieper gemaakt. Over een afstand van ongeveer 50 meter is op zo’n plek zand gestort en de bodem met 50 centimeter opgehoogd.  Om het afvoeren van het gestorte zand tegen te gaan zijn er aan het eind van de locatie stroomafwaarts takken, wortels en andere organische materialen in de beek gelegd. Het is niet duidelijk of dit werkt. Bij hevige regenval neemt de stroomsnelheid in de Reest flink toe en de vraag is of het zand dan blijft liggen. Wel is het zo, dat de Reest van deze maatregelen in ieder geval ondieper wordt.

Voorbeeldlocatie

Een voorbeeld van een verondiepingsplek ligt tussen Den Huizen en Rabbinge. Loop je vanuit de Wheem een van de gemarkeerde wandelroutes, dan kom je er langs. Het doel van het verondiepen is de afvoer van water te beperken. Bij extreme regenval moet niet al het water tegelijk  in de benedenloop van de Reest (lees: Meppel) terecht komen. Bovenloop en middenloop van de beek moeten dan meer water bergen en minder afvoeren.

De Reest krijgt drie knijpstuwen 

Weer zo’n woord: knijpstuw. Men spreekt in kringen van waterbeheerders ook wel over knijpconstructies. Het gaat hier om twee puntdeuren achter een brug die onder normale omstandigheden open staan. Bij extreme regenval gaan de deuren dicht. De locaties zijn Den Kaat, Rabbinge en Vledders (ter hoogte van IJhorst). De gevolgen laten zich raden: hooi- en bouwlanden lopen onder water. Als de drie knijpstuwen dicht staan kunnen ze samen 1.5 miljoen M3 water vasthouden. Meppel houdt het dan droog. Men gaat er van uit dat zo’n situatie gemiddeld eens in de 25 jaar voorkomt. Het aanleggen van de twee knijpstuwen bij Den Kaat en Rabbinge gaat samen met de bouw van twee nieuwe bruggen. De werkzaamheden bij Den Kaat vorderen gestaag. In een bouwput wordt de stuw gerealiseerd. Het gaat nog wel even duren. Op Rabbinge worden momenteel voorbereidende maatregelen genomen.

Bij hoog water, deuren dicht 

We zijn gewend om bij veel neerslag het water zo snel mogelijk af te voeren. In het Reestdal gebeurt dan precies het tegenovergestelde. Valt er erg veel regen in korte tijd ? De puntdeuren worden juist dan gesloten, het water kan niet verder en hoopt zich (tijdelijk) op. In de bovenloop van de Reest ontstaan dan weer grote watervlaktes. Voor het laatst gebeurde dat in 1998. Vroeger kon je vanuit Dedemsvaart/Balkbrug over grote ijsvlaktes schaatsen naar Meppel. Dat zal nooit weer gebeuren. Wat wel reëel is zijn regelmatige inundaties in het Reestdal tussen Dedemsvaart en IJhorst. Maar dan moet het Waterschap de knijpstuwen wel vaker dicht doen en niet alleen bij extreme regenval. Hopelijk gaat dat gebeuren.

RTV Drenthe besteedde aandacht aan dit project.

Beekherstel Reestdal deel 1

De waterhuishouding in het Reestdal ligt al jarenlang erg gevoelig. Oorzaak ? Te veel verschillende belangen. Natuurbeschermers zien het liefst veel dynamiek in het waterpeil en opteren voor een nat Reestdal met een hoge grondwaterstand, agrariërs daarentegen willen grond waarop te werken valt en daar vallen ondergelopen graslanden niet onder. En dan zijn er natuurlijk nog particulieren, bedrijven, organisaties e.d die allemaal hun wensen hebben.

Project Waterschap Reest en Wieden

In augustus 2014 is Waterschap Reest en Wieden gestart met een water-op-maat project, waarin na veel overleg een heleboel belanghebbenden zich kunnen vinden. Het doel van dit project is drieledig:

-het grondwater- en oppervlakte peil moet omhoog, het Reestdal verdroogt anders,    waardoor veel natuurwaarden verloren gaan.

-er mogen geen hoogwaterproblemen ontstaan in de benedenloop van de Reest (lees:    omgeving Meppel)

- vissen hebben nog te veel barrières om stroomopwaarts de Reest in te zwemmen.Die      situatie moet verbeteren.

Wat gaat er gebeuren? 

- Bestaande drempels worden opgehoogd, er wordt een nieuwe drempel in de middenloop   aangelegd.

- Er komen drie knijpstuwen in de Reest. Dit gebeurt bij Den Kaat, Rabbinge en De    Vledders. Deze sluisjes moeten bij extreme  neerslagperiodes het water in de middenloop  een poosje vasthouden.

- Op vijf plaatsen wordt de Reest ondieper gemaakt.

- Een aantal sloten en greppels wordt ondieper gemaakt, zodat ze minder snel water afvoeren.

- Bruggen bij Rabbinge en Den Huizen en Den Kaat worden vervangen.

- Bij twee stuwen worden vispassages aangelegd.

Deze website gaat de werkzaamheden van dit project volgen en geeft hier met enige regelmaat verslag van.

Inmiddels heeft de media het belang van dit project ook ontdekt.

Nauwelijks samenwerking

Ook voor het Reestdal zijn de omstandigheden niet gunstig. Al jaren zien natuurbeschermers dat de natuurwaarden op veel plekken achteruit gaan. De twee provinciale landschappen Landschap Overijssel en Het Drents Landschap zijn voor een groot deel eigenaar van de graslanden die aan de Reest liggen. Beide organisaties beheren op de flanken van het beekdal ook bossen, hakhoutbosjes, heide, akkerland, houtsingels, monumentale boerderijen en nog veel meer. In totaal is zo’n 1500 ha Reestdal in veilige handen van deze twee natuurbeheerders. Erg veel samengewerkt hebben ze in het verleden niet. De oorzaak is het grensriviertje de Reest zelf. Het Reestdal bestaat namelijk uit twee verschillende werelden: een Drentse en een Overijsselse. En dat schept blijkbaar toch een kloof. Tussen de twee provinciale besturen is die afstand er zeker. Over de toekomst van het Reestdal wordt verschillend gedacht. Vooral Drenthe voelt zich tekort gedaan, want Overijssel wil stoppen met het verder ontwikkelen van de Ecologische Hoofdstructuur.

Het Reestdal is te droog

Het Reestdal verdroogt. Het proces is al jaren aan de gang en er wordt ook al jaren over gepraat en gepubliceerd. Er zijn in het verleden ook al maatregelen genomen, zoals het aanleggen van drempels in de Reest of het niet schonen van waterplanten om zodoende de snelheid van de waterafvoer te verminderen, maar echt helpen doet het niet. Er zijn wel lokale succesjes behaald, maar verdroging is niet tot staan gebracht. Oorzaak: het Nederlandse polderen, anders gezegd, we proberen het iedereen naar de zin te maken en we kiezen voor de gulden middenweg. De hoofdrol wordt hier gespeeld door het waterschap Reest&Wieden. Waterschappen moeten met alle belanghebbende partijen rekening houden. Het werd dus pappen en nathouden. Meer pappen dan nathouden trouwens. Het waterschap was niet in staat een keuze te maken. Agrariërs mogen in de zompige graslanden niet wegzakken en  natuurbeschermers willen een natter Reestdal. Kom daar maar eens uit.

Redt het Reestfonds het Reestdal? 

De situatie lijkt nu te veranderen. Landschap Overijssel en Het Drents Landschap hebben samen Het Reestfonds opgericht. Het doel hiervan is om door aankoop van de laatste 80 ha langs de Reest gelegen graslanden alle Reestlanden in beheer te krijgen. Het waterpeil kan dan worden verhoogd en de karakteristieke flora van de natte en schrale hooilanden is dan veilig gesteld.

Centrale rol van waterschap

Maar er gebeurt meer. Een groot aantal belanghebbende organisaties hebben samen een gebiedsplan “Samen over de Reest” opgesteld. Het project wordt uitgevoerd door waterschap Reest&Wieden en moet het Reestdal natter maken. In dit jaar worden verschillende maatregelen genomen, zoals de aanleg van “knijpconstructies”. Op een aantal locaties wordt de Reest ondieper gemaakt.In het project vermeldt het Waterschap:

We optimaliseren de grond- en oppervlaktewater peilen voor de functie natuur in het beekdal. Daarbij houden we rekening met de aanwezige landbouw. Ook willen we overlast voorkomen tijdens hoogwatersituaties. En gaan we de stuwen in de Reest passeerbaar maken voor de vissen. 

Toekomstbeeld

Over een paar jaar weten we meer. Dan moet blijken wat de effecten van het Project Beekherstel Reestdal zijn. Hebben we dan eindelijk een Reestdal, waarin flora en fauna niet meer te lijden hebben van verdroging en verzuring of hebben we ons toch weer blij laten maken met een dode mus? We zullen zien……………