Het beekje De Slokkert meandert bescheiden door het herstelde beekdal

Niet alleen het Reestdal is mooi: beekdal van de Slokkert

Het Reestdal is prachtig, daar is iedereen het wel over eens. Maar er zijn meer beekdalpareltjes in Noord- en Oost-Nederland. Wel eens gehoord van De Slokkert ? Niet bepaald het meest bekende beekje in Drenthe, maar wel een beekdallandschap dat het bezoeken meer dan waard is. Wandelaars van de streekwandelpaden Drenthepad en Stellingenpad moeten dit mooie stukje Drenthe wel kennen, want de routes lopen er dwars doorheen. Het beekje De Slokkert stroomt in het noordwesten van de provincie, om wat preciezer te zijn, het beekdal ligt tussen Norg en Veenhuizen. Midden in een uniek en goed bewaard esdorpenlandschap.

Rond 1900 kronkelde De Slokkert nog door een ongeschonden beekdal ten noorden van de kolonie Veenhuizen. (bron: Grote historische Atlas van Drenthe)

Normalisatie van de beek

Jarenlang meanderde het beekje de Slokkert door een landschap met hooilandjes aan weerszijden van het loopje. Hooilandjes die misschien maar één of twee keer gemaaid konden worden, want het beekdal was kletsnat. Hét probleem van al die Drentse beekdalen: in natte zomers kon je niet maaien of het hooi dreef weg. In de twintigste eeuw ( vooral na de Tweede Wereldoorlog)  maakte de landbouw in ons land een enorme

Hoog water in de zomer : Reestdal augustus 2015

ontwikkeling door. Onder het credo “Nooit meer honger !” werd kleinschalig een vies woord. Begrippen als ruilverkaveling en mechanisatie waren hot. Agrariërs moesten onderdeel worden van een groot plan: Nederland op weg naar een grootschalige moderne industriële landbouw. Een belangrijk onderdeel in dit proces was waterbeheer. Beekdalen waren lastige plekken voor boeren. Vaak wateroverlast, dus het afvoeren van overtollig water en het herinrichten van het landschap werd gezien als een voorwaarde om beter te kunnen boeren. Gevolg: Veel beken werden gekanaliseerd, kregen stuwen en/of gemalen. Alles moest onder controle !  Normalisatie van de beek werd het proces genoemd, een veel te positief woord voor het vernielen van een waardevol beekdallandschap. Het beekje de Slokkert moest er in de jaren ’60 ook aan geloven. Het kronkelende loopje veranderde in een rechte waterafvoerende sloot…….. Dit gebeurde ook met talrijke andere loopjes /diepjes ( Drentse benaming voor beek) in het noorden en oosten van ons land. Het mag een wonder heten dat de beekjes in het dal van de Drentsche Aa en natuurlijk ook de Reest min of meer ongeschonden de twintigste eeuw zijn doorgekomen.

Coulisselandschap in beekdal De Slokkert: vroeger ontstaan door aanleg van houtwallen

Beekherstel

Het beekje De Slokkert is onderdeel van een veel groter beekdalsysteem, het  loopje vormt de bovenloop van het Peizerdiep. Net als de Reest is de Slokkert van oorsprong een veenbeek. Ontstaan in kletsnatte hoogveenmoerassen ( het Fochteloërveen is hiervan nog een restant) en overtollig water afvoerend via het Reitdiep naar zee. Nu is het een

De grauwe klauwier profiteert van het herstel van het beekdal

regenrivier en “ontspringt” bij Veenhuizen. In 1997 besloot de Provincie om het complete beekdalsysteem Peizerdiep te herstellen. Een hele klus. Eind 2021 was het beekdal van De Slokkert officieel klaar voor de toekomst. De rechtgetrokken beek kreeg voor een groot deel haar oude loop weer terug. De rechte Slokkert werd op een aantal plekken gedempt, nieuwe meanders werden gegraven. Sloten werden verondiept of dichtgegooid. Het water wordt door deze maatregelen veel beter vastgehouden. Bovendien gaat het grondwaterpeil hierdoor stijgen en kan  verdroging van natuur worden tegengegaan. Nieuwe kansen voor flora en fauna in dit beekdal!

Opmerkelijke vondst

Bodemschatten

Tijdens de herstelwerkzaamheden werden in de bodem een paar interessante vondsten gedaan. In 2012 drie bommen van1000 pond uit de Tweede Wereldoorlog, maar nog veel interessanter was de ontdekking van een houten pad uit de Steentijd. Het pad zou meer dan vierduizend jaar oud zijn en is gebruikt om vanuit de hogere dekzandruggen  het natte beekdal te kunnen oversteken.

Coulisselandschap 

Het beekdal is vlak, je krijgt als wandelaar prachtige uitzichten op een landschap dat vrijwel nergens horizonvervuiling kent. De beek zelf zie je nauwelijks, die kronkelt lekker

Ondanks allerlei maatregelen lijdt natuur onder klimaatverandering, zoals deze droogstaande sloot met waterweegbree.

anoniem door het landschap. Erg mooi zijn de oude houtwallen die haaks staan op de (oude) loop van de beek. Houtwallen werden vroeger aangelegd als veekering of begrenzing van eigendom. Bij het opwerpen van de wal ontstonden aan weerszijden kleine slootjes die het water afvoerden naar de beek. Zo ontstond vroeger een coulisselandschap, dat hier erg mooi te zien is. In de natte graslandjes ertussen grazen runderen. Deze graasmachines worden vooral in het middenstuk van het beekdal  (Tempelstukken) ingezet bij het  beheer. Dit winterharde Lakenvelders en Galloways kunnen erg goed tegen natte omstandigheden. Bepaalde planten laten ze met rust. Het landschap zal door de aanwezigheid gaan veranderen. Door de begrazing ontstaan plaatselijk grote verschillen in vegetatie. Vogels als paapje, watersnip en geelgors profiteren ervan. Grote grazers maken de grond los en duwen allerlei zaden in de grond. Dat betekent kansen voor bosontwikkeling. Natuurmonumenten streeft in het beekdal naar 30% bos.

Het herstelde beekdal van De Slokkert ingeklemd tussen het grootschalige cultuurlandschap tussen Veenhuizen en Norg. (bron: Google Earth)

Wandelen

Zoals eerder opgemerkt lopen twee lange wandelroutes door een groot deel van het beekdal, maar online vind je verschillende rondwandelingen rond Norg, Westervelde of Veenhuizen die het mooie beekdal van De Slokkert aandoen. Het is genieten in dit goed bewaard gebleven esdorpenlandschap met karakteristieke esdorpen, oude essen (akkers), bossen en beekdalen.

Wandeling van Natuurmonumenten vanuit Norg 

Uitzicht op de hooilandjes in het beekdal. De Slokkert zelf krijg je niet te zien.

Hooilandjes in het beekdal van de Westerstroom

In deze wandeling van 13 km staat een beekdal centraal, dat veel meer aandacht verdient. Niet dat je er niemand tegenkomt, integendeel zelfs, maar dit oude boerenlandschap is op een aantal plaatsen nog zo uniek en relatief onaangetast, dat je je soms waant in het oude

De brink van Oud-Aalden

Drenthe van rond 1900. Hier loop je door het esdorpenlandschap , dat je nog kunt herkennen aan kleine brinkdorpen begrensd door essen, met vlak in de buurt een beekdal  met kruidenrijke hooilandjes. De aangrenzende heidevlaktes zijn in cultuur gebracht en  verdwenen.

Mooie start

De wandeling meteen al goed: de prachtige brink van esdorp Oud-Aalden, terecht al jaren geleden veilig gesteld als beschermd dorpsgezicht en nog steeds met dat uitzicht over de Aalderes, al is het jammer dat die ruimte deels wordt gebruikt voor bollenteelt. Weinig

Knooppunt 36, startpunt van de route

mensen weten dat de provincie Drenthe met de 2000 ha ( 4000 voetbalvelden!) aan bollenteelt de vierde provincie van Nederland is. Ook dat is Drenthe, maar dat terzijde. Om de route te beginnen lopen we naar de rand van het dorp waar wandelknooppunt 36 staat, het begin van de route. Je duikelt hier direct het kleinschalige landschap in met houtwallen, graslandjes en de traag stromende Westerstroom. Of moeten we deze watergang hier nog net Aalderstroom noemen ?

Meerdere namen

Deze beek begint ten noordwesten van Aalden, loopt dwars door de bebouwing en verandert dan van naam in Westerstroom. Nu we toch bezig zijn. De Westerstroom verandert na landgoed De Klencke in Boksloot. Het gekke is, dat er eigenlijk twee

Begroeide oevers van de Westerstroom

Westerstromen zijn, vanaf Aalden parallel lopend naar het zuiden. Een herstelde meanderende en een vroeger gekanaliseerde beek . Dan is er nog een beek, die op de achtergrond een rol speelt. Dat is het Drostendiep, waarmee de Westerstroom halverwege verbonden is. Het Drostendiep kom je tijdens de wandeling bij Landgoed De Klencke tegen. Het is een oersaaie kaarsrecht getrokken beek, stromend door een nog saaier agrarisch landschap. Gelukkig zijn er grote plannen met dit gebied. Het beekdal van het Drostendiep wordt heringericht. De website van de provincie Drenthe vermeldt: De herinrichting van het Drostendiep zorgt voor een klimaatbestendig watersysteem, natuurontwikkeling en goed waterbeheer voor de landbouw en de natuur met ook kansen voor recreatie in het gebied.”  We zullen zien.

Het Drostendiep stroomt door het agrarische landschap

Weinig verval 

De meeste beken die vanaf het Drents Plateau stromen hebben weinig verval, kolkende watermassa’s ga  je niet aantreffen. Aalden ligt op een hoogte van bijna 14.3 meter boven NAP. Het punt waar de Westerstroom als Boksloot afwatert in de Verlengde Hoogeveensche Vaart ligt 13.7 meter boven de zeespiegel. Een verschil van 60 centimeter  over een afstand van ongeveer acht kilometer. Dat is niet erg spectaculair. De website AHN ( Actueel Hoogtebestand Nederland) is een bezoek meer dan waard. Zoek de plek op waar je woont en kijk op welke ( veilige) hoogte je huis staat. Wel praktisch bij  al die studies en rapporten over de stijging van de zeespiegel.

De route loopt langs het beekdal De Stroeten

Tussen essen en beekdal 

Na het verlaten van het dorp Aalden passeer je een interessant zijdalletje van de Westerstroom. Dat is het beekdal van De Stroeten, in beheer bij Het Drentse Landschap.

Op de grens tussen beekdal en es

Je kunt er helemaal omheen lopen, maar dat maakt deze wandeling wel vier kilometer langer. Wij houden het bij het beekdal van de Westerstroom. Als gauw loop je op een bijzonder zandpad. Het pad vormt een eeuwenoude grens tussen es en beekdal. Deze scheiding van natuur en cultuur staat centraal in deze route. Vroeger waren de hoog gelegen essen en de hooilandjes langs de beek belangrijke elementen in het agrarisch bestaan. Ze leverden gewassen als rogge, gerst en boekweit en hooi voor het vee. Die tijd ligt ver achter ons. Nu is mais op de es het hoofdgerecht en zijn de hooilandjes eigendom van Natuurmonumenten.

Van boerenland naar natuur 

Een aantal jaren terug was de Westerstroom een kaarsrecht slootje, dat slechts één taak

oude eiken

had: water zo snel mogelijk afvoeren. Nu liggen de kaarten anders. Vanaf 2005 kwam een grote operatie op gang. De beekdalen ten zuiden van Meppen, Aalden en Zweeloo werden ingericht als klimaatbuffer. In extreem natte periodes moeten hier honderdduizenden kubieke meters water worden vastgehouden om stroomafwaarts een heleboel ellende te voorkomen. Alleen al in het beekdal van de Westerstroom werd meer dan 1000 ha landbouwgrond omgezet in (natte) natuur. De beken kregen weer meanders, verdwenen houtwallen werden opnieuw aangeplant, poelen werden gegraven, enz. Het landschap zag er weer een beetje als vroeger uit.

Ondergroei van hulst op Landgoed De Klencke

De Klencke 

Het zuidelijk deel van de tocht gaat over het 630 ha grote Landgoed De Klencke. In de verte ligt het esdorp Benneveld. We steken kort na elkaar twee watergangen over. De eerste is Het Drostendiep. Het watertje was ooit een mooie beek, maar nu niet meer dan een lelijke sloot. Een stuwtje regelt de waterstand. Kilometers verder naar het zuiden watert het Dorstendiep af in het Stieltjeskanaal bij Coevorden. De intensieve landbouw zal blij zijn met dit watertje. Moderne boeren houden niet van natte landerijen. In droge zomers worden ze op dit beheer vaak afgerekend. De bossen op Landgoed De Klencke zijn oud en sfeervol, net as de prachtige lanen. Het beheer is in handen van Natuurmonumenten en dat geldt ook voor de hooilandjes in het zijdal van de Westerstroom. Het terrein kent een bijzondere geschiedenis, want in de middeleeuwen stond hier al een adellijk huis.

Wandelroute langs kikkerpoel op Landgoed De Klencke

Hooilandjes en houtwallen 

Wat in veel Drentse beekdalen opvalt is het “visgraatmodel”. Op oude topografische kaarten van rond 1900 is die structuur goed te zien.  Houtwallen werden vaak loodrecht op de beek aangeplant. Op die manier werd het beek begeleidende hooiland in vakjes verdeeld. De houtwallen dienden dan niet zozeer als veekering, maar eerder als

Hooilandje begrensd door houtwallen

eigendomsgrenzen. Het ene hooiland is ook groter dan het andere. Een andere taak is minder bekend. Als in natte winterperiodes het beekdal onder water liep, hielden houtwallen en andere landschapselementen de stroming van het water wat tegen. Hierdoor kreeg meegevoerd slib de kans om te bezinken. Dit proces maakte het grasland vruchtbaar. Goed kruidenrijk hooi was goed voor het vee en zorgde voor een hogere opbrengst van melk en boter.

Nat beekdal in de wintermaanden

Droog 

Wat veel beekdalen in ons land gemeen hebben, is dat ze omringd worden door ontwaterde intensief gebruikte landbouwgronden. Het zijn in feite natuureilandjes. Voor kwetsbare beekdalen is verdroging een ramp. Natuurmonumenten probeert nu door de aankoop van landbouwgronden een vochtige bufferzone te creëren. Het zal een proces van lange adem zijn. Het aankopen van gronden op de randen van een beekdal heeft nog een

dotterbloem

ander doel. Als daar vernatting optreedt komt in de laaggelegen hooilanden meer kwel naar boven. Dit grondwater is arm aan stikstof, maar rijk aan mineralen. Veel planten profiteren hiervan. Voorbeelden van kwel minnende flora zijn dotterbloem, holpijp, waterdrieblad, enz. Tijdens de wandeling loop je steeds over de grens tussen natuur en boerenland. Het verschil tussen deze twee werelden is erg groot. Als de landbouw op de essen gaat verduurzamen en de grondwaterstanden omhoog gaan, zal de grens vervagen. Flora en fauna zullen hiervan profiteren.

Wandelroute beekdal Westerstroom

Wandelroute 

De route is uitgezet via het Wandelnetwerk Drenthe. De wandeling begint bij knooppunt 36 op de brink van Oud-Aalden.

Je volgt dan de knooppunten:34- 35-26-16-17-18-04-03-02-01-14-15-47-48-49-25-36-34. De lengte van de wandeling is ongeveer 13 km.

Eén van de mooiste wandelgebieden in Drenthe is het beekdal van de Geeserstroom. Je vindt dit beekdal in de driehoek tussen de dorpen Gees, Nieuw-Balinge en Meppen. Via het Wandelnetwerk Drenthe kun je er een heerlijke kuiertocht maken. Je waant je honderd jaar terug in de tijd. Tijdens een tocht door het gebied kom je een landschap tegen met oude houtwallen, pingo’s, veengaten, hooilandjes, heide, bossen, moerasjes en natuurlijk een slingerende beek, die zich soms even laat zien. Het Drenthe van rond 1900 ! Van al die mooie beekdalen die Drenthe heeft gekend, zijn er nog maar heel weinig over. Heel veel moois werd rücksichtsloos aan de kant geschoven en het land werd verkaveld. Er waren maar weinig mensen die zich daar toen druk over maakten. Maar dat is van alle tijden.

De rechtgetrokken Geeserstroom liep door de Bergstukken, vlak langs de motte De Klinkenberg

Verkaveling ging niet door 

Tussen 1927 en 1970 werd het hele beeksysteem van de Geeserstroom genormaliseerd ( rechtgetrokken) en op kanalen en vaarten aangesloten.  In de jaren ’60 moest ook het hele beekdal op de schop. Het streven was een “doelmatige verkaveling“. Lees: “Alles wegschuiven en het land opnieuw praktisch indelen”.  Echter… het kwam er niet van. De Natuurbeschermingsraad ( een soort adviescollege voor de overheid in die tijd) stond lijnrecht tegenover de verkavelingsplannen. Bovendien nam de waardering voor oude landschappen in die tijd toe.  Uiteindelijk ontsprong het beekdallandschap van de Geeserstroom  de dans en de hooilandjes, singels en houtwallen bleven gespaard. Het beekdal werd  relatienotagebied.  Die toekenning bleek de redding van het oude landschap rond Gees. Uiteindelijk zagen allerlei instanties  de ecologische en cultuurhistorische waarde van het beekdal in en werden allerlei plannen gemaakt om het gebied verder te ontwikkelen.

aanleg waterberging Mepper Hooilanden augustus 2007

Mepper Hooilanden

We zijn nu een flink aantal jaren verder en er is veel gebeurd. In 2006 werd de stilte in het landschap verbroken door het geluid van shovels en af en aanrijdende vrachtwagens. Het brongebied van de Geeserstoom, de Mepper Hooilanden ( 40 ha) , werd afgegraven. De

Mepper Hooilanden december 2007

bedoeling was om er een “verlandingsvegetatie” van te maken. Een soort moeras met veenvorming dus, maar de laagte stroomde vol met (kwel)water en bleek uiteindelijk veel dieper dan gepland. Het gebied bleef open en nat. Het ontwikkelde zich als heel snel tot een belangrijke pleisterplaats voor doortrekkende en overwinterende watervogels. Al gauw stond het in kringen van vogelaars bekend als vogelparadijs waar je de mooiste dingen kon zien. De laatste paar jaar is de interesse voor die natte hooilanden behoorlijk teruggelopen, maar daar over later meer.

Wilde zwanen overwinteren in de Mepper Hooilanden als het er nat is

Waterberging

In het begin van deze 21 ste eeuw hebben de waterschappen grote zorgen. Extreme neerslag in het najaar van 1998  was de oorzaak. De bakken water die toen van boven kwamen leverde een behoorlijk trauma op. Dit mocht niet weer uit de hand lopen!  In

In de bovenloop van een beekdal wordt water langer vastgehouden

Drenthe zijn het de lager gelegen randen van de provincie die het water moeten verwerken. Drenthe kun je vergelijken met een omgekeerd bord. Hoog in het midden, laag in de randen. De oplossing ?  In extreem natte situaties het water niet direct afvoeren, maar juist langer vast houden in de boven-en middenloop van het beekdal. Maar ja, dan moest er nog wel het een en ander gebeuren. Het beekdal rondom Gees mocht dan landschappelijk nog redelijk in tact zijn, het was zestig jaar terug helemaal ingericht om het water zo snel mogelijk kwijt te raken:  de voormalige beek was niet meer dan een rechte afwateringssloot, talloze greppels waren gegraven met uiteindelijk aansluitingen op kanalen en vaarten. Weg met dat water !

De hooilandjes langs de beek met een vegetatie van riet en pitrus

Infopanelen

Er was dus werk aan de winkel ! Infopanelen aan de randen van het beekdal vertellen over de plannen van het beekherstel: ” …………… een landschap gaat het worden met een bijzondere natuur: meanderende beken, moerassen, bloemrijke graslanden, hier en daar een netwerk van houtsingels en vooral veel open landschap. En natuurlijk met de daarbij horende flora en fauna”. Zwervend door het beekdal kom je anno 2020 al snel tot de

Panelen geven info over het beekdal

conclusie dat de informatie op het paneel geen luchtfietserij is. Het beekdal is prachtig. Je realiseert je nauwelijks dat de plannen met het gebied lang niet allemaal zijn gerealiseerd.  Twintig poelen zouden worden gegraven, ze kwamen er niet. Maar liefst 10 kilometer aan houtsingels moesten het beekdal aantrekkelijker kwamen, ze werden helaas niet aangeplant. Dat de Mepper Hooilanden zouden veranderen in een watervlakte had ook niemand voorzien. Toch kun je zeggen dat de belangrijkste doelstelling ( vernatting en waterberging) werd gehaald. Al  zal niet iedereen dit beamen…

Oude en nieuwe loop 

Honderd jaar geleden slingerde de Geeserstoom zich door het Drentse land, maar deed dat op een andere locatie dan nu. Op topografische kaarten van begin 20ste eeuw is te zien dat het loopje als Marsstroom begint in de natte hooilanden ten noorden van het dorp Gees.

Geeserstroom anno 2020

Als Geeserstroom en Loodiep meandert de beek  zuidwaarts richting Het Drents Kanaal. ( Verlengde Hoogeveensche Vaart). Halverwege de vorige eeuw is de beek gekanaliseerd. Deze afwateringssloot ( meer was het niet) liep aan de oostkant van motte De Klinkerberg. Tijdens de up-date van het beekdal werd de rechtgetrokken beek dichtgegooid en een nieuwe Geeserstroom gegraven. Dit beekje kwam aan de westkant van De Klinkerberg te liggen. Op de website topotijdreis kun je de ontwikkelingen van het beekdal over de periode 8015 tot nu  goed volgen.

Het beekdal werd na afronding van het project al gauw natter ( 2007)

Onbedoelde natuur 

Zoals eerder opgemerkt werden niet alle streefdoelen in het project beekherstel gehaald. Sterker nog, het beekdal ontwikkelde zich totaal anders dan de bedoeling was. Om een voorbeeld te noemen: langs de beek zouden hooilandjes zich ontwikkelen tot extensief beheerde bloemrijke graslanden. Het liep echter anders. Langs de beek kwam een kletsnatte moerasvegetatie van riet en pitrus tot ontwikkeling, mogelijk als gevolg van te veel fosfaat in de bodem. Hierdoor werd op veel plaatsen de mooie meanderende beek aan het oog onttrokken. Lopend door het beekdal vraag je je soms  af ” Waar stroomt die Geeserstroom eigenlijk ? Het landschap is overigens te mooi om je daar echt druk over te maken.

Veel bomen gingen door de vernatting dood. Toch verrijking van natuur.

Dode bomen 

Wat vooral opvalt in het beekdal zijn de vele dode bomen. Dat zal niet de bedoeling geweest zijn. Door de geslaagde vernatting ( belangrijke doelstelling van het project)  van het gebied kwamen veel bomen met hun wortels onder water te staan. Het beekdal hield

De grote zilverreiger voelde zich al snel in het natte beekdal thuis

veel meer water vast dan verwacht. Op mistige dagen zorgen al die wegrottende bomen voor een mystiek sfeertje. Vogels gebruiken de dode staketsels graag als uitkijkpost. Over vogels gesproken. Het kletsnatte beekdal zorgde ook hier voor grote verassingen. Broedgevallen van typische moerasbewoners als roerdomp, waterral en porseleinhoen in het stille waterbergingsgebied de Roonboom. Wie had dat ooit gedacht ?  Veel prachtige onbedoelde natuur. En vooral natte natuur. Prachtig toch ? Zeker, maar niet iedereen was er blij mee………………………

Niet iedereen was blij met een kletsnat beekdal

Natte voeten en droge zomers 

Na de oplevering van het herstelproject begon hier en daar het gemopper. Boeren klaagden over een te hoge grondwaterstand. Sommige wandelpaden bleken onbegaanbaar, vlonderpaden kwamen onder water te staan. Archeologische monumenten zouden voor recreanten nauwelijks bereikbaar zijn. Natte kruipruimtes in de buurt. En er waren meer muggen dan anders.  Veel mensen in de omgeving hadden een heel ander beekdal voor ogen. In ieder geval geen moeras. Waar zijn de weidevogels ? En de orchideeën ? Onrust rondom de Geeserstroom. Belangengroepen kwam bij elkaar. Boeren, burgers, politici en beheerders. Waterschap Vechtstromen besloot in 2016  een deel van de beek uit te diepen om zodoende meer water te kunnen afvoeren. Met succes, want het beekdal liep min of meer leeg. En toen….. toen kwam de droge zomer van 2018. En van 2019. En ook in de zomer van 2020 viel weinig water. Het natte ecosysteem kreeg een knauw. De moerasvogels verdwenen, de watervlakte van de Mepperhooilanden viel droog. Duizenden trekvogels moesten op zoek naar een ander rust- en foerageergebied.

Ontwikkeling elzenbroekbos Reestdal. Is dit de oplossing bij de Geeserstroom ?

In de media

De problematiek van de Geeserstroom kreeg veel aandacht in de media. Ongeruste natuurliefhebbers richtten de werkgroep “Vrienden van de Geeserstroom” op en zochten de publiciteit. Met succes. Regionale kranten, zoals de Coevorder Courant  en het Dagblad van het Noorden wisten het beekdal ook te vinden. Berichtgeving over een beekdal dat eerste te droog, toen te nat en toen weer te droog was. Is er ondanks de meningsverschillen over het beheer van het gebied, nu een definitieve oplossing waarin iedereen zich kan vinden ? Nee. De “Vrienden van de Geeserstroom” denken meer water te kunnen vasthouden door langs de beek een elzenbroekbos te ontwikkelen.

Geen soldaten, maar schapen op de motte De Klinkenberg

De motte Klinkenberg

Er is in het verleden veel gebeurd rondom Gees. Het dorp Gees is al honderden jaren oud en ook in de omgeving is veel te zien. Een mooi voorbeeld van zo’n bezienswaardigheid is De Klinkenberg. Dit is het restant van een motte. Een motte is een  geheel of gedeeltelijk kunstmatig opgeworpen heuvel met een regelmatige vorm, vaak omgeven door een natte of droge gracht. Zevenhonderd jaar geleden stonden vlak buiten Gees twee enorme heuvels. Op de hoogste heuvel stond een mottekasteel, op de andere een voorburcht. Beide heuvels waren omgeven door een gracht. De heuvel van de voorburcht werd in de jaren dertig geheel afgegraven voor de zandwinning. Van de hoofdburcht is de heuvel nog gedeeltelijk te bewonderen.  Een informatiepaneel geeft veel leuke bijzonderheden over de geschiedenis van motte de Klinkenberg. In Drenthe zijn nog vier locaties van mottekastelen bekend.

Wandelroute door het beekdal van de Geeserstroom

Wandelroute 

Het stroomgebied van de Geeserstroom en de nabije omgeving is erg geschikt voor een mooie wandeling of fietstocht. Wandelen is de beste manier om de sfeer in het beekdal te proeven. Via het Wandelnetwerk Drenthe heb ik een wandeling bedacht waarbij je het beekmoeras zo dicht mogelijk passeert. Het is een route van 16.2 kilometer. De start is knooppunt 10, vlak bij Zwinderen. De route is erg gevarieerd. Iets inkorten kan. Dit is de volgorde van de knooppunten:

Op deze route kom je geen horeca tegen.

Start: knooppunt 10-28-29-30-31-32-56-54-53-42-43-35-40-49-25-26-29 ( inkorten kan hier)- 09-08-07 (Gees) -05-terug bij 10. Veel wandelplezier ! 

Het inrichtingsplan Geeserstroom is tot stand gekomen door samenwerking van waterschap Vechtstromen , Staatsbosbeheer en Dienst Landelijk Gebied Drenthe. Wil je meer lezen over dit gebied ? Tijdens het schrijven van dit artikel heb ik o.a. de volgende bronnen gebruikt.

Natuurontwikkeling landschap historisch bekeken ( RUG )

Herinrichting Geeserstroom  ( Alterra) 

Waarnemingen flora en fauna 

beekdal Oude Diep

Net als van onze beekdallandschappen is er van het oude boerenlandschap niet veel meer over. Dat landschap is een soort bedrijventerrein geworden. Grootschalig en ingericht als productieveld voor de wereldmarkt. Kleinschalige landschapselementen moesten wijken voor de massaproductie van o.a. turbogras, mais, uien, bloembollen en aardappelen. Elke m2 lijkt benut. Houtsingels, bosjes, ruige overhoekjes, rietkragen, greppels, veel is weg. “Vijftig jaar geleden was het een groot plezier om door het Nederlandse boerenland te fietsen. Het zat vol met weidevogels en bloemen. Als ik nu naar het landschap kijk dan voel ik een diepe pijn”, zegt hoogleraar natuurbeheer Frank Berendse. “Het zijn eigenlijk dode landschappen  geworden.”

Het is triest dat we in onze taal dit woord kennen: Landschapspijn.

De haas voelt zich in het agrarisch land niet meer thuis

Rode Lijst 2020 

Het is geen toeval dat vooral zoogdieren in agrarisch gebied het moeilijk hebben: de ‘boerenlandzoogdieren’. Elf van de zestien meest bedreigde soorten in Nederland leven in dit gebied. ( Rode Lijst november 2020)  Zo’n 60% van ons oppervlakte is agrarisch gebied. Veel natuurgebieden liggen als eilandjes ( postzegelnatuur) in dat intensief bewerkte boerenland. Natuurbeschermingsorganisaties doen veel moeite om de biodiversiteit op peil te houden. Het is nog maar de vraag of dat dé oplossing is. We laten namelijk een enorme kans liggen. De achteruitgang van onze flora en fauna moet je stoppen op de plekken waar het probleem het grootst is.  Frank Remerie, initiatiefnemer van  de coöperatie Land van Ons heeft daar een duidelijk mening over. Het herstel van onze biodiversiteit moet vooral beginnen  op het boerenland. Veel boeren willen best anders en werken mét de natuur.  Herstel van de boerenlandnatuur ( terug naar vroeger is niet realistisch, maar moderne landbouw gekoppeld aan natuurherstel is deels best mogelijk) ) is noodzakelijk. Of dat ook gebeurt hangt niet alleen van de boer af. De meeste macht ligt bij de consument. Als die massaal gaat kiezen voor biologische of duurzame  producten en bereid is om er veel meer voor te betalen krijgen boeren een eerlijke beloning voor hun werk. Voorlopig is dat nog  toekomstmuziek.

Genormaliseerde beek

Herstel van het oude beekdallandschap

Om van je landschapspijn af te komen is het goed om  je ontspanning te zoeken in oude cultuurlandschappen. Dat kunnen oude bossen zijn, zandverstuivingen, duinen of mooie heidevelden. Of het neusje van de zalm:  onaangetaste beekdalen, al hebben we daar niet zo veel meer van. Allemaal gebieden met een eigen flora en fauna.

Tot halverwege de vorige eeuw zijn veel van deze landschappen ‘gemoderniseerd’.  Veel beken werden  ‘genormaliseerd’. Dat is een ander woord voor vernield , maar dat zag men toen anders. Behalve de beken verdween ook het unieke landschap er om heen. Houtwallen, bosjes, vennetjes, mooie slootjes, hooilandjes, het werd allemaal weggeschoven en opgeruimd. Wat overbleef was een kaal nieuw ingedeeld landschap met een rechte sloot, die slechts één taak had: het water zo snel mogelijk afvoeren. Dat landschap zie je bijna overal om je heen.

Op een aantal locaties stroomt het Oude Diep nog als een afvoerkanaaltje door het uitgeklede landschap.

We zijn nu decennia verder en we denken anders. Voor zover mogelijk willen we de beekdalen die de kaalslag hebben overleefd borgen en indien mogelijk herstellen. Het doel is tweeledig: meer kansen voor flora en fauna en waterberging. Een mooi voorbeeld van een hersteld beekdal zie je als je gaat wandelen bij een deel van het Oude Diep, vlak bij de grote afgedekte afvalbergen van Attero, ( voormalige VAM) vlak bij het Drentse Wijster. De bulten hebben een hoogte van meer dan 50 meter. Het zijn de Drentse Alpen.

Stroomgebied 

Het stroomgebied van het Oude Diep ligt tussen het Drentse Mantinge en Hoogeveen. Van de oorspronkelijke loop van de beek was niet veel meer over. Het Oude Diep was jaren een wat bochtige afwateringssloot, die uiteindelijk bij Echten in de Hoogeveense Vaart een

Beekdalherstel Oude Diep in 2006

stille dood stierf. Eind jaren 90 kreeg de overheid oog voor het belang van ecologische verbindingszones. Hierin zou beekherstel van het Oude Diep een belangrijke rol kunnen gaan spelen. Als de beek haar natuurlijke karakter terug kreeg en de schrale hooilanden en broekbossen weer terugkwamen, zou dit een prachtige verbindingszone vormen tussen zuidwest en midden Drenthe. Bij extreme wateroverlast zou het beekdal ook als waterberging kunnen functioneren. In het stroomgebied liggen prachtige natuurgebieden zoals de bossen rond Mantinge, de Boerenveense Plassen, Landgoed Vossenberg en de bossen bij Echten. In combinatie met een weer meanderende beek zou er een prachtig gebied ontstaan met nieuwe kansen voor flora en fauna, maar ook voor recreatie.

Hier word je blij van het landschap 

En… het gebeurde !  De kar werd getrokken door Het Drentse Landschap. Samen met

Wandelgids Loop van het Oude Diep

organisaties als Waterschap Drents Overijsselse Delta, Provincie Drenthe, Natuurmonumenten, gemeentes e.d. wordt het beekdal ingericht voor de toekomst. Pas in 2027 zijn de werkzaamheden afgerond. Een proces van meer dan 30 jaar ! Een bezoek aan het beekdal van Oude Diep bezorgt je  een soort landschapsvreugde. Je kunt er prachtig fietsen en wandelen, ook al is de beek niet overal bereikbaar. Wil je het onderste uit de kan?  Ga dan  De Loop van het Oude Diep wandelen. Dat is een langeafstandswandeling van bijna  120 kilometer. Dan krijg je echt een indruk  van de wedergeboorte van deze Drentse beek.

Uitzicht vanuit De Blinkerd

De bult op 

Een mooi wandelgebied binnen het beekdal De Zuidmaten ten zuiden van Drijber. Stichting Het Drents Landschap heeft hier een prachtige wandelroute uitgezet. Op de westflank van het beekdal liggen de Drentse Alpen. Hoge bergen van meer dan 50 meter hoog. Afgedekte afvalbulten zijn het, afgedekt met gras. Bulldozers zijn bezig om ze nog hoger te maken. De grote pijp van de Attero verbrandingsovens stoot een witte pluim uit. Wandelen in de buurt van een afvalverwerkingsbedrijf, is dat leuk ? Het is maar hoe je het bekijkt. Je mag de hoogte namelijk in. Op een hoogte van 56 meter staat de “De Blinkerd”, een futuristisch aandoende gebouwtje met informatie over het gebied en moderne afvalverwerking. Het gebouw is in 2001 geopend. Bij helder weer ligt Midden Drenthe aan je voeten. Voor de natuurliefhebber is het onder aan de berg interessant. Aan de voet van de afvalberg loopt de route langs een sloot die gegraven is om het water op te vangen dat van de bult naar beneden komt. De slootkanten zien er erg natuurlijk uit. Het water is erg helder en er komen veel soorten planten voor. ’s Zomers staat het paars van de kattenstaarten en orchideeën. Langs de oevers bloeien in het voorjaar gele primula’s.

Een voorde van stapstenen is onderdeel van de route

De Zuidmaten

Aan de andere kant van de asfaltweg stroomt het Oude Diep. Dit gebied heet De Zuidmaten. Het beekje meandert hier weer door het landschap. De wandelroute loopt een

Eiken en esdoorn is oude houtwal

stukje langs de oever van het Oude Diep, dwars door de natte hooilanden. In de maanden mei en juni staan deze graslanden vol met prachtige planten. Via een voorde van zwerfkeien wordt de beek overgestoken. Tijdens de ongeveer 5 kilometer lange wandeling is het bijna niet voor te stellen, dat op veel plaatsen een paar jaar geleden nog aardappelen werden verbouwd. En dan hebben we het niet eens over de vuilstort van de voormalige VAM , die op een bijzondere manier in het landschap is “weggewerkt”. Een mooi voorbeeld waaruit blijkt dat het maken van nieuwe natuur erg succesvol kan zijn.

De Elperstroom

Het Reestdal is prachtig. Maar….. het is niet het enige beekdal in ons land waar je in het landschap van honderd jaar terug mag wegdromen.  Het beekdal van de Elperstroom bijvoorbeeld is ook zo’n paradijsje . Voor velen onbekend terrein.  Misschien moet dat ook maar zo blijven. Toch kan ik het niet nalaten om er wat over te vertellen.

Moerassige plekken in het beekdal

Waar ?

Het beekdal van de Elperstroom ligt ten oosten van het Drentse dorpje Elp. Het ligt wat ingeklemd tussen de boswachterijen van Grolloo en Schoonloo. Net zoals de meeste andere Drentse beekdalen ligt het geïsoleerd als een natuurlijk eiland te midden van intensief gebruikte landbouwgronden en productiebossen.  Als je het Drenthepad loopt kom je er langs. Op de website Routeyou.com  kun je een mooie rondwandeling  downloaden. Fietspaden  kruisen het beekdal, of lopen langs de randen.  Veel recreanten laten het beekdal dus ongewild links liggen. En dat is erg jammer, want het is één van de best bewaarde en mooiste beekdallandschappen in Drenthe. Je moet het vooral lopend verkennen.

Netwerken van beekdalen in het Drenthe van rond 1900

Oude kaart van rond 1900 

Het reservaat heeft geen directe verbinding met andere beekdalen. Dat was honderd jaar geleden wel anders. Op de topografische kaart van rond 1900 kun je dat goed zien. Vrijwel alle beekdalen (groen)  zijn met elkaar verbonden. Het landschap bestond verder uit woeste gronden (paars) .Rond de dorpen lagen de bouwgronden die ook wel essen werden genoemd.(wit) Wat moet dit een prachtig en afwisselend landschap zijn geweest  ! Met een beetje fantasie droom je, kijkend naar de kaart, zo weg naar een wereld die we helemaal niet meer kennen. Om een idee te krijgen moeten we het nu doen met hele oude foto’s of schilderijen gemaakt door de schilders van de Haagse School. Dat schilderachtige ( en vaak ook arme) Drentse land is er niet meer. Gelukkig zijn er nog wat plekken waar de sfeer van ooit is blijven hangen en daar is het beekdal van de Elperstroom er één van.

Natte hooilanden met op de voorgrond bloeiende ratelaars

Typische kenmerken van een beekdal 

Tussen bovenloop en benedenloop is het gebied landschappelijk een juweeltje. Je ziet alle karaktereigenschappen van een beekdal om je heen: houtwallen, natte hooilandjes, greppels, elzenhagen, kleine bosjes, een meanderende beek, moerasjes en op de flanken nog bolvormige essen. De hooilandjes zijn allemaal begrensd door elzenhagen of houtwallen. Zo ontstaat een prachtig coulisselandschap. Loslopende galloways begrazen de natte graslanden. De Elperstroom staat voor een netwerk van beekjes en slootjes,die samen het natte ecosysteem in stand houden.

Beekbegeleidende bossen

Staatsbossen 

Rond 1900 was het beekdal voor de boeren interessant als hooiland. Het natte gebied werd omgeven door heidevelden met vennetjes. Zie kaart. In de jaren 30 waren de heidevelden vrijwel allemaal al in cultuur gebracht. Om de massale werkeloosheid in die tijd te bestrijden werden honderden arbeiders aan het werk gezet om bossen aan te planten. Zo ontstonden ten oosten van het beekdal de uitgestrekte en vaak saaie boswachterijen van Grolloo en Schoonloo. Inmiddels zijn die bossen veel mooier geworden.

Het beekdal ligt op het Drentse Plateau op een hoogte van ongeveer 16 meter boven NAP

Weg met dat water

De waterhuishouding in de regio veranderde hierdoor. Het beekdal kon het water niet goed meer kwijt en er was vaak sprake van wateroverlast. Dit natuurlijk tot ergernis van de boeren. Er werden maatregelen getroffen om zoveel mogelijk water uit het beekdal van de Elperstroom af te voeren richting Het Oranjekanaal. Gevolgen voor het beekdal: daling van de grondwaterstand, minder kwel in het gebied en een enorme achteruitgang in biodiversiteit. Ach, waar hebben we dit vaker gezien? Het ging bijna in elk beekdal in Nederland zo. Economie voor natuur. Men zag de waarde van het groen niet zo, er was toch natuur genoeg. Deze situatie duurde tot in de jaren 60 van de 20^ste eeuw.

Steeds meer kwelwater in het gebied stimuleert de biodiversiteit

Verandering

Na 1977 keerde het tij. Het gebied kreeg een ander status en werd vanaf toen “reservaat Elperstroom” genoemd. Er werden maatregelen genomen om het gebied weer een eigen waterhuishouding te geven,die gunstig zou uitpakken voor natuur en landschap. Aankoop van landbouwgronden deden het reservaat ook goed. Er kwam meer kalkrijke kwel in het gebied en op een aantal locaties herstelden blauwgraslanden zich. Een aantal waterafvoerende watergangen zijn gedempt om meer water in het beekdal vast te houden. Meanders zijn hersteld. Op 16 februari 2010 is het Elperstroomgebied aangewezen als Natura-2000 gebied.

De zeldzame zilveren maan komt ook in het Reestdal voor.

Flora en fauna

Het reservaat haalde in 2010 de media door een toename van de zilveren maan, een voor ons land zeldzame vlinder, die nog maar op een beperkt aantal locaties voorkomt. De vlinder is afhankelijk van het moerasviooltje. Vogelaars weten dat de grauwe klauwier het reservaat heeft als broedgebied. Door het kalkrijke kwelwater is het gebied ook gezegend met blauwgraslanden (blauwe zegge) en kalkmoerassen. Het

De aanwezigheid van de grauwe klauwier zegt iets over de kwaliteit van het gebied

halfopen landschap biedt veel zangvogelsoorten goede kansen en ook reeën voelen zich er goed thuis. Uit een flora en fauna-inventarisatie bleken er behoorlijk wat rode lijst soorten voor te komen. Behalve de al eerder genoemde zilveren maan en grauwe klauwier weten ook bedreigde soorten als waterspitsmuis,adder, heideblauwtje en roodborsttapuit het beekdal te waarderen.

Toegang

Het gebied wordt al sinds lange tijd beheerd door Staatsbosbeheer. Excursies o.l.v. een boswachter zijn mogelijk, het is de enige manier om het gebied goed te leren kennen, want je mag er niet in. De natte hooilandjes zijn afgesloten. Er lopen wel overharde paden door het gebied, zodat je prima van het landschap kunt genieten. Op een paar plekken steek je als wandelaar/fietser de Elperstroom over. Bovendien kun je tijdens een wandeling vaak prachtig over de natte hooilanden in  kijken en kun je in mei/juni van de  gevarieerde flora genieten.

Afbeelding uit beheerplan Elperstroom

Weinig info beschikbaar 

Of het met opzet is weet ik niet, maar je kunt niet zeggen dat Staatsbosbeheer dit mooie gebied lekker ‘in de markt’ heeft gezet. Op internet staat weinig informatie voor belangstellenden die het beekdal een keer willen ontdekken. Wil je je echt in het gebied  verdiepen dan is de PDF beheer Elperstroom van de provincie Drenthe (uit 2017) beschikbaar.

Voor een impressie van deze prachtige route door Drenthe van de 19e eeuw: klik hier.

Gebroken Cirkel,

Wandelen?

http://www.drentslandschap.nl/wp-content/uploads/2012/05/beekdalhondstong.pdf

Wat is hondstong?

http://www.youtube.com/watch?v=n-2OcwTq2mk

Over meisje van Yde

https://www.youtube.com/watch?v=EMA6KksiQ18

Verhaal over de vondst

https://www.youtube.com/watch?v=LraYSngC1HI

 zuurstofrijk, het water van de Reest is troebel en zuurstofarm. De bodem van de Reest bestaat uit veen, die van de Geul uit zand. Ook de oorsprong is verschillend. De Reest is van nature een hoogveenbeek, een stroompje dat vroeger zijn bovenloop had in de uitgestrekte hoogveengebieden van Noordoost Overijssel en Zuidoost Drenthe. Nu begint de Reest op een wat gekunstelde manier ten noorden van Dedemsvaart. De Geul heeft zijn oorspronkelijke bron(nen) nog. Die liggen in België. In het gehucht Lichtenbusch begint de Geul in de kelder van een boerderij. De Reest mondt uit in het Meppelerdiep, de Geul doet dat in de Maas. Er zijn nog veel meer verschillen te noemen, maar misschien is het ook wel aardig om eens naar wat overeenkomsten te kijken. Beide beken zijn nog redelijk onaangetast. Gelukkig zijn ze niet zoals zoveel beken in ons land over de hele loop rechtgetrokken en gekanaliseerd. Beide beekdalen zijn ook erg populair bij wandelaars. Het Geuldal  heeft meer bekendheid en kent ook meer toerisme, maar genieten van een prachtig beekdallandschap kun je in beide beekdalen. Toch wint het Geuldal als het gaat over landschappelijke veelzijdigheid, hoe kleinschalig en afwisselend het Reestdal ook is. Misschien is dit wel het mooiste beekdal van ons land. Om maar wat typisch kenmerken te noemen: bronnen,hollewegen,beekjes,graften,bossen,struwelen,heggen,boomgaarden,vakwerkhuizen,watermolens, enz. Het ene plekje is nog mooier dan het andere. En dan natuurlijk die uitzichten over het prachtige Limburgse heuvelland. Zuid-Limburg is hét wandelparadijs van Nederland!

Door de opkomst van de industrie en grootschalige landbouw veranderde er veel. Veel beken werden gekanaliseerd of verdwenen uit het landschap. De beken die er nog waren werden vaak gebruikt om overtollige regenwater en afvalwater weg te voeren. Op veel plekken verdween het karakteristieke oude cultuurlandschap. Slechts weinig beekdalen in Nederland zijn deze ontwikkeling ongeschonden doorgekomen.Het Reestdal is redelijk goed bewaard gebleven, maar dat is van een groot aantal andere beekdalen niet te zeggen.

De laatste jaren doet zich een opmerkelijke ontwikkeling voor. In kringen van plannenmakers is het woord beekherstel een trend. Met weemoed kijkt men terug naar het landschap van oma en opa. Cultuurhistorie lijkt momenteel het toverwoord binnen de ruimtelijke ordening in Nederland. Een vlucht naar het verleden ? Een laatste strohalm om nog te redden wat er te redden is? In ieder geval krijgen veel beekjes hun oude loop weer terug. Miljoenen euro’s worden al of niet met steun van de Europese Unie of de Postcodeloterij in het herstel van beken en beekdalen gepompt.

Veel is weg

Op oude topografische kaarten van Nederland zijn meer dan duizend (!) riviertjes en beekjes terug te vinden. De meeste beken werden gevoed door grondwater. Hoewel dus veel beken zijn verdwenen, valt op een aantal plekken gelukkig nog veel te genieten.

Veel beken op de zandgronden zijn laaglandbeken. Ze liggen in het oosten, midden en zuiden van ons land. Voorbeelden zijn de Drentsche Aa, de Dinkel, de beken rond Winterswijk, de Dommel, de Geul en natuurlijk de Reest. Vaak worden beken en sprengen in één adem genoemd, maar dat is niet terecht. Sprengen zijn door mensen gegraven. Ze komen veel op de Veluwe voor.
Vroeger ontsprongen de laaglandbeken in veen-, heide- of moerasgebieden. Dat was met de Reest ook het geval. Het beekje ontstond in de Echter Grote Venen, een immens hoogveengebied in Zuidoost Drenthe. De Reest heeft nog steeds een aantal kenmerken van een hoogveenbeek. Tegenwoordig “ontstaan” beken in landbouwgebieden.

Indeling beekdal

Een beek verzamelt alle mineralen en organische stoffen, zoals dode bladeren en mest uit het stroomgebied. Onder het stroomgebied van een beek wordt verstaan:
- de beek
- het beekdal
- de beekflank

Uit dit gebied ontvangt de beek zijn water. Het water stroomt bovengronds en ondergronds naar de beek, die het afvoert. Het stroomgebied vormt samen met de aanwezige flora en fauna het beekdalecosysteem. Dit systeem kent de volgende zones:
- het brongebied
- de bovenloop
- de middenloop
- de benedenloop

Tussen deze zones kunnen grote verschillen optreden. Dat is ook wel logisch. De aanvoer van water en organisch materiaal is in de benedenloop van een beek veel groter dan in de bovenloop. De flora en fauna in de beek zijn sterk afhankelijk van de aanvoer van dit organisch materiaal. Dit verklaart ook het verschil in soorten van het brongebied en de benedenloop.

In een beekdal worden verschillende soorten waterstromen onderscheiden;
- Neerslag, dus de afvoer van regenwater. Dit water is voedselrijk als het via
landbouwgrond in de beek terecht komt.
- Ondiep grondwater, kwelwater dat vaak arm is aan voedsel en arm aan mineralen.
- Diep grondwater, kwelwater dat door een langdurig ondergronds verblijf voedselarm, maar mineraalrijk is geworden.

Typische beekdalkenmerken

Een beekdal is in het landschap vrijwel altijd makkelijk herkenbaar. Zelf op plaatsen waar de beek verdwenen is ,zijn nog vaak karakteristieke eigenschappen terug te vinden. Misschien is het meest in het oog lopende kenmerk wel de meandering: het kronkelen van de beek. Deze bochten zorgen voor variatie in stroomsnelheid en bodemdeeltjes. In de binnenbocht zet een beek door de lage stroomsnelheid fijner materiaal af dan in de buitenbocht waar het water sneller stroomt. Door deze variatie is er in een beek plaats voor planten en dieren van het stromende en het bijna stilstaande water.

Kleine moerassen

Door het opborrelen van kwelwater in de flanken van het beekdal op plaatsen waar het water niet gemakkelijk kan wegstromen worden vaak kleine moerasjes aangetroffen. Op deze natte plekken is veenvorming mogelijk. Deze moerassen staan bekend als kleine zeggenmoerassen. Ze zijn herkenbaar aan de vele zeggensoorten die er voor komen. Op plaatsen waar kalkrijke kwel naar bovenkomt worden de draadzegge en de ronde zegge aangetroffen, maar ook het moeraskartelblad. Deze plant wordt in deze regio ook wel “reestdalorchidee” genoemd. De aanwezigheid van wateraardbei en waterdrieblad wijst op een zwak zuur milieu. Dit milieu ontstaat als kwelwater en zuur (regen) water met elkaar in contact komen. Aan de zijranden van het Reestal komen dit soort moerasjes wel voor. Een voorbeeld hiervan is te zien op de overgang van de Wildenberg naar de graslanden van de Reest.

Rietmoerassen en natte ruigten

Langs oevers van voedselrijke laaglandbeken komen in de middenloop en benedenloop natte gebieden voor met hoog riet en ruigtesoorten. Door de aanwezigheid van organisch materiaal kunnen planten en struiken zich goed ontwikkelen. Rietmoerassen zijn te herkennen aan de hoge rietsoorten en zijn vaak rijk aan vogels. Planten zoals waterzuring, valeriaan, moerasspirea, liesgras en beekpunge voelen zich er goed thuis. Het voorkomen van de gele lis wijst op vermest oppervlaktewater.

Elzenbroekbossen

Op kwelplekken, in brongebieden en op zandgronden waar het oppervlaktewater tot boven het maaiveld staat komen elzenbroekbossen voor. De meest voorkomende boom in deze natte en vochtige bossen is de zwarte els. De waterstand is vaak hoog en daardoor staan veel kruiden en varens op of rondom elzenstobben. Een boom die hier ook vaak te zien is de zachte berk.

Elzenbroekbossen zijn rijk aan planten, vogels en paddestoelen. Dat er veel zwammen voorkomen is geen wonder, want een elzenbroekbos herbergt veel dood hout. Veel broekbossen zijn voor de mens moeilijk toegankelijk. Ze ademen vaak de sfeer uit van oerbossen. Dieren profiteren van de rust . Beekbegeleidende bossen zijn ook belangrijk als verbindingszone voor zoogdieren, amfibieën en insecten.

Beekbegeleidende graslanden

Blauwgraslanden en dotterbloemhooilanden zijn de meest in het oog lopende onderdelen van het beekdal. De graslanden zijn open en vooral als ze in bloei staan trekken ze veel aandacht. De bodem is vochtig en schraal. De landen worden niet of nauwelijks bemest. Deze graslanden worden één keer (soms twee keer) gemaaid. Het maaisel wordt afgevoerd. Als er niet gemaaid wordt verandert het grasland uiteindelijk in een broekbos of wilgenstruweel.

Beekdalgraslanden zijn erg rijk aan flora en fauna. In veel beekdalen komen in de schrale graslanden orchideeën voor. Het dal van de Drentsche Aa staat er om bekend. In het voorjaar zijn veel graslanden geel gekleurd van de dotterbloemen. Daarna krijgen pinksterbloem, echte koekoeksbloem, boterbloemsoorten, moerasvergeetmeniet, e.d. de overhand. Dotterbloemhooilanden wijzen op de aanwezigheid van kwelwater. Behalve een rijke flora komen er ook veel vlinders en muizen voor.

bronnen:
het milieu van de natuur – uitgave stichting natuur en milieu
de toekomst van de beekdalen –uitgave stichting natuur en milieu
dagblad Trouw